Vrouw zijn in Nicaragua

“Keuken en kinderen. En als ze braaf is, krijgt ze een lapje grond waarop ze haar eigen moestuintje kan hebben”, vat Juana Villarreina, vicedirectrice van de vrouwenorgansiatie FEM, de situatie van de Nicaraguaanse vrouwen op het platteland samen.

Het is in Nicaragua heel normaal om vrouwen minderwaardig te vinden aan mannen. Dat zie je ook in de praktijk. Het percentage geweld op vrouwen is hoog, Vrouwen krijgen minder kansen op de arbeidsmarkt. Legaal abortus plegen, ook om medische redenen, is onmogelijk.

Bovendien mogen meisjes, bij geldgebrek, minder lang naar school gaan dan jongens. Zij moeten dan thuisblijven om het huishouden te doen.

Slechts 20 % van de landbouwgrond is in handen van vrouwen. En ook al staat de grond op naam van de vrouw, het is vaak de echtgenoot die beslist wat er met de grond gebeurt.

In een land waar armoede hand in hand gaat met toegang tot land kan dat maar een ding betekenen: armoede bij Nicaraguaanse vrouwen op het platteland.

Vrouwen bundelen hun krachten

Nicaraguaanse vrouwen blijven echter niet bij de pakken zitten. Sinds de jaren tachtig hebben vrouwen uit alle lagen van de bevolking zich georganiseerd en heel wat lokale vrouwenbewegingen opgericht.

Samen komen ze op voor gelijke rechten, ook op het platteland. FEM (Fundación Entre Mujeres) is één van die vrouwenorganisaties. Zij werkt in 17 plattelandsgemeenschappen in het noorden van Nicaragua en bereikt ongeveer 2.500 vrouwen.

FEM organiseert onder meer vormingen voor vrouwen. Dat kunnen alfabetiseringslessen zijn, maar ook technische vormingen. Over hoe vrouwen hun oogst kunnen verbeteren en tegen een goede prijs verkopen op de markt bijvoorbeeld.

FEM doet meer: ze wijst vrouwen op hun rechten. Zo stimuleert ze vrouwen om te praten over huishoudelijk geweld. Niet enkel met andere vrouwen, maar ook met mannen. Of ze helpt vrouwen bij het onderhandelen over een eigen stuk grond dat ze zelf kunnen bewerken.

Vrouwen met een eigen inkomen voelen zich meer onafhankelijk. Zij zijn de baas over hun koeien en kippen, en beslissen mee over wat er gebeurt met de oogst.

Sterke vrouw

Rosibel Ramos Reyes (52) uit San Ramón is een van die vrouwen die het heft in eigen handen heeft genomen. 17 jaar geleden ging ze naar een van de eerste bijeenkomsten van de vrouwenorganisatie FEM. En daar is ze nooit mee opgehouden.

Rosibel zat toen in zak en as. Ze was recent gescheiden van haar man omdat ze hem geen kinderen kon schenken en haar moeder was net overleden. Ze voelde zich waardeloos, alsof ze niets kon. “In het begin durfde ik bijna niet deelnemen aan de bijeenkomsten. Ik wist niet hoe ik anderen moest aanspreken. Ik wist niets. Ik kon zelfs geen prijs plakken op een kip. Mijn man zei me alles: ik was het object en hij was het hoofd. Ik kende mijn rechten totaal niet.”

Vandaag is Rosibel een voorbeeld voor de andere vrouwen uit de streek. “Als ze me vragen hoe oud ik ben, dan zeg ik 17, net als FEM. Bij FEM kreeg ik een stem en een gezicht. Ik voelde dat ook ik echt iets kon!”

Toegang tot land

Rosibel behoorde 17 jaar geleden tot de eerste vrouwen die zich organiseerden en samen een coöperatieve vereniging oprichtten. Zij kregen een stuk grond van FEM. “FEM kocht grond aan en gaf deze aan ons om te zien of we hem konden bewerken. Het werd een echt succes! In het begin was het niet makkelijk: we kenden alleen het werk in de keuken. Er waren ook veel problemen met de mannen. Sommigen lachten met het feit dat vrouwen grond kregen of zochten: hoe zouden we grond kunnen kopen en bewerken als we nog nooit van achter het aanrecht waren weggeweest? Vandaag beginnen mannen ook de voordelen te zien. Ze beseffen beetje bij beetje dat het hele huishouden baat heeft bij een vrouw die een eigen inkomen heeft waarmee ze dingen kan kopen die ze nodig heeft.”

“De steun van FEM is fantastisch. FEM heeft niet alleen mij geholpen, maar de hele groep. Via vormingen en het verkrijgen of bewerken van een stuk grond. Maar vooral door ons te wijzen op onze rechten als vrouw.”

Een eigen label

Vandaag begeleidt FEM 7 coöperatieve verenigingen, zoals die van Rosibel. Zij richten zich vooral op de biologische teelt van koffie, hibiscus en basisgewassen zoals bonen en maïs.

Ze werken ook samen om organische mest te produceren en koffieplantjes te kweken. De biologische koffie en hibiscus worden verwerkt en nadien in binnen- en buitenland verkocht onder een eigen label, ‘Las Diosas’ (de Godinnen). Deze samenwerking tussen de 7 coöperaties kwam o.m. tot stand dankzij de steun van Broederlijk Delen.

Rosibel: “Ik kan vandaag overleven van wat ik zelf produceer. Ik verkoop hibiscusthee en -wijn, en elke vrijdag maak ik samen met de andere vrouwen volkorenbrood voor verkoop op de plaatselijke markt. Bij een goede oogst brengt de verkoop voldoende op om de dagelijkse kosten te dekken. Dankzij mijn lapje grond en (klein)vee zijn er ook heel wat dingen die ik niet meer moet kopen: eieren, groenten, maïs, bonen en melk produceer ik nu zelf!”

Een blijvende strijd

Vandaag zijn er meer vrouwen met grond dan vroeger. Maar het aantal blijft klein. En in de praktijk blijft de man vaak de baas over die grond. Daarom blijft Rosibel vechten. “Ons voorbeeld kan een voorbeeld zijn voor alle andere vrouwen die op zoek zijn naar manieren om toegang te krijgen tot grond en zich willen versterken. Wij kunnen hen doen inzien dat dat mogelijk is, zolang je er maar samen voor gaat.”

FEM bedankt Broederlijk Delen voor jarenlange steun

In 2014 werkten we voor de laatste keer samen met FEM, sinds 2003 een partnerorganisatie van Broederlijk Delen. FEM begeleidde in die periode tientallen vrouwen uit zestien plattelandsgemeenschappen rond Estelí. FEM bedankt Broederlijk Delen voor de jarenlange steun.