Verslag inleefreis Israël en Palestina 2016

22 jongeren trekken op inleefreis naar Israël en de Palestijnse gebieden. Ze bezoeken er niet alleen historische plaatsen, maar zullen er ook kennismaken met mensenrechtenactivisten en lokale jongeren- en vredesorganisaties en ze gaan langs bij enkele inspirerende projecten. Hier delen ze hun impressies.

 

Dag 1 - vrijdag 9 september - aankomst in Nazareth

Vrijdag 9 september staan we met een gezonde portie nervositeit in Zaventem om te vertrekken naar Israël-Palestina. 4 uren later mogen we met 20 zonder veel problemen het heilige land betreden. Twee groepsleden en Broederlijk Delen-medewerkster Brigitte werden urenlang ondervraagd, terwijl wij op de Belgische ambassade arriveerden. Hier werden we warm verwelkomd. Regelmatig kregen we bericht over de stand van zaken op de luchthaven tot we uiteindelijk de boodschap ontvingen dat Brigitte het land niet in mag. Onmiddellijk werden we met de harde realiteit geconfronteerd en tevens aan de woorden van Brigitte herinnerd om alles met de nodige nuance te bekijken. Nooit gedacht dat dit zo moeilijk zou zijn. We voelen ons wat als  verwarde, verloren schapen maar gelukkig kunnen we rekenen op Siska en Hussam, onze lokale gids. Bij vertrek aan de ambassade konden de twee achterblijvers ons vervoegen. Ze vertelden ons hun verhaal over de ondervragingen. Met een hoofd vol vragen en twijfels vertrokken we naar Nazareth. Aangekomen bij de zusters van Nazareth werden we van de basisbehoeften voorzien: eten, douche en een bed.

Liese en Sybryn

Inleefreis Israel Palestina 2016 - sisters of Nazareth

Dag 2 - zaterdag 10 september - Nazareth

Na het ontbijt vertrokken we naar de Basiliek van de Aankondiging in Nazareth. We hadden hiervoor nog nooit een Spaanse, Braziliaanse of Koreaanse madonna gezien. Vervolgens trokken we naar de kibboets Yifat in de Jizrael valley. Al zingend begonnen we met onze gids in het Kibboets museum aan de geschiedenis van de kibboets en moshav landbouwgemeenschappen. Onze Palestijnse gids Hussam voegde enkele zaken toe en stelde vragen. Hierbij voelden we enige spanning maar ook luisterbereidheid. Onderliggende vooroordelen bleven eveneens niet onopgemerkt.

Nadien nam Erez, die in kibboets Yifat woont, ons mee in zijn verhaal. Hij woonde enige tijd in België. Opmerkelijk was dat hij soldaat was tijdens de Eerste Intifada in Bethlehem en onze gids daar toen met stenen gooide en gearresteerd werd. De kans dat beiden elkaar daar ontmoet hebben valt niet uit te sluiten. Vele jaren ouder en wijzer kunnen deze twee heren zeer respectvol met elkaar in gesprek gaan over de realiteit van vandaag. We waren onder de indruk van de genuanceerdheid waarmee ze elk hun eigen narratief brachten. Graag hadden we nog langer geluisterd en gediscussieerd maar een nieuwe afspraak stond gepland.

Erez was soldaat was tijdens de eerste intifada, Hussam gooide daar toen met stenen en werd gearresteerd. Vele jaren ouder en wijzer kunnen de twee respectvol in gesprek gaan. We waren onder de indruk van de genuanceerdheid waarmee ze elk hun eigen narratief brachten. 

 

Muziek als derde taal

We reden terug naar Nazareth en brachten er een bezoek aan Nabeel Abboud Ashkar van de Polyphony Foundation. Het oorspronkelijke doel van de organisatie was om  Arabische Israëli’s kwaliteitvol muziekonderwijs te geven en hen zo meer kansen te bieden. Muziek versterkt doorzettingsvermogen, wilskracht en ook het zelfbeeld van deze Arabische Israëli in een land waar ze geen gelijke kansen hebben. Als gevolg van de hoge kwaliteit van het onderwijs, schrijven nu ook Joodse Israëli’s zich in. Hierdoor musiceren Joden en Arabieren samen in symfonisch orkest. Ze hebben als het ware een derde taal gevonden (muziek) waarmee ze op een andere manier de harmonie opzoeken.

De vermoeidheid deed zich bij velen al voelen maar we hadden nog een laatste afspraak. In het Cultureel Café Liwan kregen we de kans om Joodse en Palestijnse jongeren te ontmoeten. Na enkele interessante babbels kregen we nog een korte pro-Palestijnse politieke uiteenzetting van Jonathan, een vader die bekommerd is om de toekomst van zijn Palestijnse dochters. Het valt misschien op dat we hier spreken over Palestijnen en in het vorige over Arabische Israëli’s. We kiezen er bewust voor om het taalgebruik van de sprekers te respecteren.

Met een hoofd vol met stof tot nadenken keren we terug naar ons verblijf. ’s Avonds gaan enkele van ons nog het lokale uitgaansleven verkennen. Benieuwd wat morgen brengt.

Liese en Sybryn

 

Dag 3 - zondag 11 september - Haifa

We vertrokken vanmorgen met de bus naar Haifa, de tweede grootste havenstad van Israël. Haifa profileert zichzelf als een zogenaamde ‘mixed city’, een stad waar Joodse Israëli’s en Arabische Israëli’s samenleven. In de praktijk hoorden en zagen we daar vandaag echter veel nuancering bij. De stad is erg gesegregeerd: de bevolkingsgroepen wonen in aparte wijken, die niet even zeer ondersteund worden door de staat. In de verte zagen we grote witte nieuwbouwappartementen oprijzen, een groot havendomein, industrie, en – dieper in de stad – een mix van nieuwbouw en oudere huizen. Het stoffige grijs van de gebouwen stond in fel contrast met de felle kleuren van de bomen en bloemen die hier overal in het landschap hun plaats hebben.

Een alternatief discours

Ons eerste bezoek brengen we aan Baladna, the Association for Arab Youth. Zij willen een alternatief bieden voor het discours dat (Arabische) jongeren in het officiële onderwijscurriculum in Israël te horen krijgen. In het huidige onderwijs is er volgens hen immers geen plaats voor de wortels en de identiteit van de Palestijnse burgers van Israël.. De Arabische jongeren krijgen een identiteit opgelegd door de overheid en Baladna wil hen de mogelijkheid geven om hun eigen identiteit te ontdekken. Dit doen ze door middel van 8 grote projecten over het hele land, die in 2016 al meer dan 10 000 jongeren samenbrachten. Zo hebben ze een project rond ‘youth leadership’, een campagne tegen geweld tegen vrouwen, een project rond ‘mixed cities’, rond vrije meningsuiting, enzovoort.

Vervolgens bezochten we het Mossawa Center. Een centrum dat ondermeer economen en advocaten in dienst heeft en zich inzet voor het promoten van de sociale, economische, culturele en politieke rechten van Arabische burgers in Israël. Zij lobbyen bijvoorbeeld in het parlement, bij de internationale gemeenschap, ze doen mediacampagnes, analyseren het staatsbudget voor socio-economische ontwikkeling, doen aan empowerment van vrouwen, en dergelijke meer. Samar, die de organisatie voorstelt, is een zeer bevlogen spreekster en we hangen aan haar lippen. Ze geeft enkele concrete voorbeelden van discriminatie tegenover Arabische burgers, zoals bijvoorbeeld het tekort aan klaslokalen, budget om genoeg leerkrachten aan te werven, de slechte Arabische vertaling van de ingangsexamens aan de universiteiten, het gebrek aan openbaar vervoer in Arabische dorpen en steden, het gebrek aan parken en speelruimte voor kinderen in deze dorpen, of het feit dat Arabische burgers geen bouwvergunningen krijgen, en zo verplicht worden illegaal te bouwen, waardoor vervolgens hun huizen door de staat worden vernield.

IS_PS_inleefreis Israël Palestina 2016 © Sarah De Pauw - Mossawa Center

 

Het was hoopvol om te zien hoe beide organisaties gedragen werden door en voor jongeren, om te zien hoe deze jongeren echt geëngageerd zijn in hun maatschappij, hoe ondernemend en zelfzeker ze zijn, hoe ze geloven in zichzelf en hun project en zich niet bij de feiten willen neerleggen op een constructieve manier.

Leegstand en wolkenkrabbers

Na een heerlijke lunch van falafelbroodjes, maken we enkele rondjes met de bus en te voet door verschillende wijken in de stad. Hier zien we met eigen ogen de verschillen tussen de supermoderne chique nieuwbouw wolkenkrabbers van de Joodse wijken, en de oude huizen en smalle straatjes van de Arabische. Het meest confronterende waren de huizen van de Arabische inwoners die bij de oorlog in 1948 gevlucht zijn en aan wie vervolgens het recht om terug te keren ontzegd werd. Door de ‘leegstand’ van hun huizen werden deze in beslag genomen door de staat. Op deze vervallen huisjes prijkten nu grote borden om de nieuwbouwprojecten aan te prijzen die men op die plaats gaat bouwen. Onze gids, die de restanten van zijn geboortedorp toont, wordt letterlijk voortdurend in zijn uitleg onderbroken door het gebrom en geklop van de graafmachines die de huizen van de voormalige Arabische inwoners platgooien om er een nieuwe Israëlische wijk te bouwen.

Terwijl we deze woorden schrijven, knallen de vuurwerkpijlen ons om de oren. Moslims vieren vandaag en morgen het offerfeest, en de voorbereidingen zijn volop aan de gang. Tijd dus voor enkelen onder ons om dat allemaal eens te gaan bekijken in de naburige straten.

Dorina en Simon

 

Dag 4 - maandag 12 september - Jenin en Jeruzalem

Na twee dagen delen van Israël te hebben verkend, startten we de dag met een tocht door  de Westelijke Jordaanoever. Hierbij maken we  kennis met de checkpoints en de nederzettingen. Zichtbare tekenen van een aparte behandeling kwamen aan de oppervlakte: onder meer gescheiden bussen en wegen voor Israeli’s en Palestijnen. 

Na gisteravond de processie te Nazareth te hebben bijgewoond, werden we vandaag nog verder ondergedompeld in het leven en de rituelen van het Palestijnse volk. In het vluchtelingenkamp te Jenin beleefden we de traditie van het offerfeest mee en woonden we een rituele slachting bij. Daarnaast hebben we ook kunnen kennismaken met de plaatselijke jongeren die speelgoedgeweren droegen. Onze aanwezigheid was voor hen dan weer opvallend aangezien de plaatselijke bevolking weinig in contact komt met westerse personen. Mensen waren gelukkig niet terughoudend, we voelden ons enorm welkom.

Inleefreis Israël Palestina 2016 - Jenin

 

Imaginary kind of reality

Ter plaatse bezochten we het project van ‘The Freedom Theatre’ waarvan de ontstaansgeschiedenis mooi wordt toegelicht in de film ‘Arna’s children’. De theaterschool werd oorspronkelijke opgericht door Arna, een Israëlische vrouw die was getrouwd met een Palestijnse man en wilde werken met Palestijnse kinderen. Het project werd in 2006 terug opgepikt door onder meer haar zoon, een bekende acteur genaamd Juliano. Hij wil jongeren via cultuur een goede basis bezorgen om hun toekomst verder uit te bouwen en hen hoop te geven om de Palestijnse cultuur verder uit te dragen. Het idee is dat zonder vrijheid een volk niet kan overleven om zijn cultuur over te dragen en verder uit te bouwen aan de hand van letterkunde en beeldende kunsten. Tragisch genoeg werd Juliano enkele jaren gedood door gemaskerde mannen.

Om de dag mee af te sluiten een quote die ons tot nadenken stemt van één van de trekkers van The Freedom Theatre: “Hoe langer je er bent om het conflict te begrijpen, hoe moeilijker het wordt om alles te vatten”. ‘Imaginary kind of reality’ vat de noemer perfect samen. Het is nooit zwart/wit. Alles is onvoorspelbaar en mensen ervaren geen houvast.

Hoe langer je er bent om het conflict te begrijpen, hoe moeilijker het wordt om alles te vatten.

Jasmien en Kim

 

Dag 6 - woensdag 14 september - Hebron

Spannende ochtend vandaag: we bezoeken Hebron, de stad waar je de spanning van de bezetting het meest zou voelen. We kregen twee rondleidingen door de stad met uitleg door een Palestijnse (Youth against settlements) en een Israëlische organisatie (Breaking the Silence). Deze quotes van de gidsen van de organisaties blijven ons bij.

“Ik wil actief deelnemen aan de strijd tegen de bezetting. Dit met slechts een doel voor ogen: de bezetting stoppen.”

Dit besefte Nadev (Breaking the silence) na zijn militaire dienst als scherpschutter, tijdens een lezing op de universiteit. Hij gelooft er in dat wanneer mensen zelf op de Westelijke Jordaanoever kunnen zien hoe soldaten Palestijnen behandelen, de solidariteit zou vergroten. Hij wil de kloof dichten tussen hoe mensen in Tel Aviv denken dat het eraan toegaat en de realiteit.

“Ik was fier dat ik een morele soldaat was omdat we tapijten oprolden in de huizen die we innamen en niet in de sofa gingen zitten, niet van het eten aten van de bewonders, … Achteraf besefte ik dat het helemaal niet moreel is, kinderen in het midden van de nacht uit hun bed zetten.”

Ondanks het ‘links georiënteerde’ gezin waaruit hij kwam was het een vanzelfsprekendheid en een eer dat hij ging vechten voor zijn land. Legerdienst is iets waar je als jongere naar uitkijkt, het is gemeenschapsvormend en het geeft een kans zich te ontplooien.

inleefreis Israël Palestina 2016 - Youth Against Settlements - Hebron

 

“They sterilize streets to avoid friction.”

Door veel spanningen in het verleden in Hebron werden bepaalde wijken rond nederzettingenverboden voor Palestijnen. De hoofdstraat werd gesloten voor 10 dagen, maar eigenlijk werd ze nooit meer geopend daarna. 1824 winkels gingen toe en ongeveer 43% van de huizen van Palestijnen in dat gebied staat nu leeg. Sommige Palestijnen kunnen hun voordeur niet zelf gebruiken en lossen dit op door over elkaars daken te klimmen en alsnog in hun huis te kunnen. We voelden een grimmige sfeer in een spookachtige hoofdstraat die ooit hét centrum van de stad was. Achter het checkpoint, aan de Palestijnse kant, gaat de bedrijvigheid door onder netten en hekkens die het afval en andere voorwerpen moeten tegenhouden die gegooid worden uit de nederzettingen .

"It’s harder than jail: you’re not free and you’re not safe."

Hebron is na het Oslo vredesproces niet opgedeeld in een A, B en C zone zoals de rest van de Westbank, maar wel in H1 en H2, een Palestijns en een Israëlisch deel. Wanneer je als Palestijn in het Israëlische deel woont, moet je telkens door checkpoints om je inkopen te doen en heb je dus toestemming nodig voor heel veel zaken.

"Again, there is the law and there is wat settlers do."

Een van de vele voorbeelden van onrecht t.a.v. Palestijnen, in strijd met nationale en internationale wetgeving, maar waarnij toch niet wordt ingegrepen. Een straffeloosheid die we wel vaker tegenkwamen deze reis.

Hilde en Nele

 

Dag 7 - donderdag 15 september - Jeruzalem

“Remember only that I was innocent and, just like you, mortal on that day, I, too, had had face marked by rage, by pity and joy, quite simply, a human face!”

Benjamin Fondane, Exodus, Murdered at Auschwitz, 1944

Vandaag bezochten we de klaagmuur. Een muur om tegen te klagen, in een land waarover veel te klagen valt. Bij de klaagmuur worden mannen en vrouwen van elkaar gescheiden. In tegenstelling tot de luidruchtige mannen, hoort men de vrouwen amper.

Onze tweede stop was de Al-Aqsa moskee en de tempelberg. Jammer genoeg konden toeristen één van de drie belangrijkste moskeeën van de islam niet bezoeken omwille van het offerfeest. Onze reisgenoten Fayçal en Warda daarentegen konden wel naar binnen. Voor hen was dit een heel belangrijke en unieke ervaring omdat zij hier beiden al heel lang naar uitkeken. Deze plek bracht een emotie in hen naar boven die hen steeds zal bijblijven, een gevoel van verbondenheid. Het was er zo vredig en stil dat je het conflict zelfs even vergat.

Verdriet omzetten in samenwerking

Vervolgens bezochten we  jongeren van de Palestijnse wijk Silwan vlakbij de oude stad. Zij zetten zich in voor jongeren uit de buurt die geconfronteerd worden met de harde realiteit. Naast al het leed is hier ook plaats voor leuke dingen zoals dabké (lokale Palestijnse dans), zumba en andere sporten. De getuigenissen die we van hen hoorden over bijvoorbeeld de situatie in de Israëlische gevangenis, waren heel confronterend. Er gaat geen dag voorbij dat zij niet aan het conflict denken, maar toch blijven zij zich moedig inzetten voor hun gemeenschap.

Na een heerlijke lokale lunch bezochten we in de namiddag Yad Vashem, het Holocaustmuseum. Een ontzettend mooi en ontroerend museum dat het leed weergeeft van de joden en hoe zij dat dat nog steeds met zich meedragen.

Inleefreis Israël Palestina - Yad Vashem Holocaustmuseum

 

We eindigden met een ontroerende getuigenis door Yigal Elhanan van Parents’ Circle, een organisatie die Israëlische en Palestijnse gezinnen samenbrengt die een familielid hebben verloren door het conflict. Zij zetten hun verdriet om in wraak noch bitterheid, maar eerder in samenwerking en vriendschap voor de ander. Het deed ons allemaal deugd om te zien dat er tussen beide partijen toch een gevoel van samenhorigheid kan spelen. Dit geeft ons hoop dat Israëli’s en Palestijnen op een dag beide vredevol met elkaar kunnen samenleven.

Warda en Laura

 

Dag 8 - vrijdag 16 september - Bethlehem en Masada

Op het programma stonden een bezoek aan de vesting van Masada, een ‘duik’ in de Dode Zee en een bezoek aan een bedoeïenenkamp in de woestijn van Judea. Slechts ogenschijnlijk een toeristische dag, want zoals we hebben ervaren, komt politiek vroeg of laat steeds weer om de hoek kijken in Israël en Palestina.

Masada

Vroeg in de morgen begaven we ons vanuit Bethlehem naar Masada en doorkruisten daarbij de hete en dorre Valley of Fire. Onze weg – bezaaid met bijbelse referenties (Dode Zeerollen, Samaritanengebied, …) – bracht ons slingerend naar het laagste punt op aarde.

Toen de ruïnes van het imposante fort voor ons opdoemden, had onze gids Hussam ons al in grote lijnen de geschiedenis van deze beruchte plek verteld. Het indrukwekkende paleis werd gebouwd op bevel van koning Herodes. De klimatologische omstandigheden van het gebied maakten dat hij een ingenieus netwerk van kanaaltjes liet ontwerpen dat water verzamelde in een aantal in de rotsen uitgehouwen citernes. Wanneer een Joodse groep (de zeloten) die het bolwerk in 66 veroverde, de strijd tegen de oprukkende Romeinen verloor, besloot de groep – althans volgens het weinig betrouwbare relaas van Flavius Josephus – collectief zelfmoord te plegen. Deze daad ging echter in tegen hun geloof. Daardoor besliste de gemeenschap dat iedere opstandeling zijn eigen familie zou vermoorden, waardoor uiteindelijk enkel de leider de godslasterlijke hand aan zichzelf moest slaan. Een opvallend detail: ze verbrandden hun voedselvoorraad niet om duidelijk te maken dat ze niet gestorven waren door de honger, maar wel om geen slaven van de Romeinen te worden.

Dode Zee en bedoeïenen

‘s Middags namen we een ‘duik’ in de Dode Zee. Dit meer heeft zijn naam niet gestolen, de hoge concentratie zout doodt alle leven. Door het commercialiseren van de in het water aanwezige mineralen krimpt de Dode Zee elk jaar één meter. We installeerden ons op een  strand. Er heerste een gezellige en ontspannen sfeer, en her en der werd er gebarbecued.

 

’s Avonds werden we gastvrij ontvangen door een bedoeïenclan in de Judeawoestijn, in Palestijns gebied. Tijdens een wandeling naar een bergtop vertelden ze ons over de manier waarop de Israëlische staat hen behandelt. Die verdrijft hen meer dan eens van hun oorspronkelijke land om meer illegale Israëlische nederzettingen in te planten. Hierdoor worden de bedoeïenen verplicht hun aloude nomadische levenswijze op te geven. Om in hun levensonderhoud te voorzien hoeden ze geiten, schapen en kamelen. We maakten ook kennis met hun culinaire specialiteit ‘zarb’, een in de woestijngrond gestoofde kip op een bedje van wortelen, ui en aardappelen. Niet de eerste keer dat we op deze reis genoten van de plaatselijke keuken. Een adembenemend zicht op de ondergaande zon in de woestijn was een waardige afsluiter van een memorabele dag in het Nabije Oosten.

Geert en Inia

 

Dag 9 - zaterdag 17 september - Nabi Saleh en Ramallah

We ontmoeten de advocaat Gerard Horton van Military Court Watch en Salwa Duaibis van het Women Center for Legal Aid and Councelling voor een briefing over de impact van het conflict en de bezetting, in het bijzonder op vrouwen.

Hoe garandeert het Israëlische leger de veiligheid van 600.000 kolonisten op de Westelijke Jordaanoever, waar 2,5 miljoen Palestijnen leven? Er zijn verschillende strategieën. Je verplaatst de Palestijnen, je dwingt ze te verhuizen of je onderwerpt ze aan een mix van fysieke en morele onderdrukking. Het Israëlische leger kiest voor de laatste optie. 'Strategisch' slaat op de uitgekiende manier waarop het Israëlische leger een uitgebreid informantensysteem installeert onder de Palestijnse bevolking, aan massa-intimidatie doet en collectieve straffen oplegt. Het focust hierbij op de plaatsen waar meer spanning en geweld is, de zogenaamde ‘friction points’.

Ook nachtelijke raids (1.400 per jaar!) en administratieve detentie zijn geliefkoosde ingrediënten van het leger. De opgepakte beklaagden krijgen dikwijls pas in de rechtbank voor de eerste maal hun advocaat te zien. Ze pleiten vaak schuldig omdat dat minder tijd in de gevangenis oplevert. De nachtelijke raids hebben drie redenen: de gezochte persoon is hoogstwaarschijnlijk thuis, het psychologische effect van brutaal gewekt worden door militairen is niet te onderschatten, en in heel het dorp wordt een klimaat van angst geïnstalleerd. Ook de straf die volgt na een veroordeling is vaak drieledig: in veel gevallen een gevangenisstraf van minstens 2 à 3 maanden, een fikse boete en een uitgestelde gevangenisstraf. De nachtmerrie begint voor vele gezinnen pas ná de vrijlating. Hun zonen hebben er minstens 2 à 3 maanden gevangenisstraf op zitten. Die schoolachterstand wordt zelden succesvol ingehaald. De jongere vertrouwt zijn omgeving niet meer en wordt zelf ook niet meer vertrouwd door zijn omgeving.

Een oplossing ziet onze spreker niet onmiddellijk. Waarvoor strijdt hij dan? We moeten de toepassing van het internationaal humanitair recht blijven verdedigen. Of hij dan toch geen kiempje van verandering of mogelijke oplossing ziet? De grootste vrees van de Israëlische overheid is dat er een aanhoudend vreedzaam massaprotest ontstaat, dat de publieke opinie kan keren. Voorlopig haalt de onderdrukkingsstrategie van het Israëlische leger jammer genoeg nog steeds de bovenhand.

Thank God, it's Friday!

Daarna brengen we een bezoek  aan het dorpje Nabi Saleh. ‘Thank God, it’s Friday!’ (naam van een Belgische documentaire) is geen uitroep van hunker naar de vrije dag. Het is eerder een cynische slogan om het engagement te duiden van een kleine dorpsgemeenschap die op vrijdag nog maar eens gaat protesteren tegen de nederzetting aan de overkant van de hoofdweg.

De 600 Palestijnen leefden er lange tijd vredevol, tot de komst van de Israëlische kolonisten van de nederzetting Halamish. Deze laatsten zijn ondertussen met 1.200 en niet onmiddellijk van plan om zich terug te trekken. Hoewel het protest van de lokale gemeenschap meestal vreedzaam is, toch wordt het maar zelden op dezelfde manier beantwoord. Nachtelijke raids, traangasgranaten en het met stinkgas besproeien van huizen en inboedels: het Israëlische leger maakt er graag gebruik van.

Welke oplossing ziet de dorpsgemeenschap? Daar zijn ze vrij eenduidig over: één staat waar elke inwoner gelijk, rechtvaardig en menswaardig behandeld wordt. “One person, one vote” poneert een spreekster strijdvaardig. Waar haar medespreker op inpikt, zich tot ons richtend: “maar hoe installeer je zo’n staat?” En toen werd het stil in onze groep …

Circus

We brengen ook een bezoek aan de circusschool. Jessika Devlieghere, de Belgische vrouw die de school runt, geeft ons een rondleiding in de gebouwen en in hun circustent. Daarna  krijgen we een presentatie over het project en het nut ervan voor Palestijnse jongeren. We zien ook een aangrijpende film over Muhammad, de student van de circusschool die neergeschoten werd aan een checkpoint en daarna probeert om weer het niveau van zijn vrienden op school te halen.

Tot slot hebben we nog eens een zeldzaam moment vrij in Ramallah. We bezoeken het graf van Yasser Arafat en eten Palestijns ijs. Ik zoek naar een shirt van de Palestijnse nationale voetbalploeg. Het is een perfecte reden om gesprekken aan te knopen met de lokale jongeren. Ze begeleiden ons naar verschillende winkels maar niemand verkoopt het shirt. Dan maar nog een knafeh eten.

Reindert en Suzan

 

Dag 10 - zondag 18 september - Jaffa en Tel Aviv

Onze laatste dag rijden we weer over de Groene Lijn, de grens tussen Israël en de Westoever, en passeren we voor de laatste keer de muur. We hebben al afscheid genomen van onze fantastische gids Hussam en met een vriend van hem rijden we richting Tel Aviv. Op de bus bedanken we Siska nog, die haar taak als last minute reisleidster voortreffelijk heeft volbracht.

We worden in Yafo-Jaffa rondgeleid door twee jonge vrouwen, een Palestijnse en een Joodse Israëlische. Ze vertellen ons hoe de stad er uit zag voor de recente stadsontwikkeling. Hoewel er veel straten verkommerd waren, en een speelplein dat we zagen als vuilnisbelt diende, was er veel leven. De haven was bruisend. Nu dient deze plek vooral voor toeristen en rijke Israëli’s die in dure bouwprojecten komen wonen. Het Arabische Jaffa veranderde en wordt nu geïntegreerd in het nieuwere Joodse Tel Aviv. De oorspronkelijke bewoners van Jaffa die in 1948 vluchtten, zijn geen eigenaar meer van hun verlaten huizen.

De Joods-Israëlische vrouw vertelt over haar legerdienst. Ze werkte als soldaat in een school maar zou het niet opnieuw doen. Legerdienst weigeren in Israël is echter moeilijk. Je verliest onder meer privileges en ook vrienden. De Palestijns-Israëlische vrouw vertelt over discriminatie. Ze wilde één van de nieuwe huizen in Yafo kopen. Aan de telefoon kreeg ze te horen dat ze allemaal verkocht waren. En dit bij verschillende immobiliënkantoren. Haar Joods-Israëlische vriendin belde dezelfde kantoren en mocht meteen op gesprek komen. Ze namen beide gesprekken op. De rechtszaak werd al aangespannen.

De zon brandt en de Middellandse Zee is helder blauw. We eten nog vlug een falafel in een restaurant waar een andere gast een T-shirt draagt met het opschrift: ‘Jews and Arabs refuse to be enemies.’ We nemen afscheid van onze beminnelijke buschauffeur Samir en wandelen de luchthaven binnen. Mijn rugzak wordt eruit gepikt, mijn Arafatsjaal erover gedrapeerd. Wat deed je in Ramallah? Mijn hart klopt hard. Zijn graf bezoeken. Zijn jullie een organisatie? Ik word rustig en beantwoord alle vragen.

Nog vier andere controles en nu zitten we op het vliegtuig. We stijgen op. We hebben veel meer geleerd dan in een paar woorden te vatten is. Het vervolg roept.

Suzan