Op vrijdag 1 oktober 2010 publiceerden de Verenigde Naties het veelbesproken rapport over mensenrechtenschendingen in de periode 1993-2003 in de Democratische Republiek Congo.

Pax Christi Vlaanderen en Broederlijk Delen verwelkomen het rapport en vragen dat de internationale gemeenschap dit document gebruikt als instrument in de strijd tegen straffeloosheid in de DR Congo.

Na ophef over de term ‘genocide’ in de voorlopige versie, werd op 1 oktober het ‘United Nations Mapping Report’ van het Hoge Commissariaat voor de Mensenrechten officieel voorgesteld. Het document bevat 550 bladzijden en inventariseert 617 schendingen van mensenrechten en/of van het internationaal humanitair recht op het grondgebied van Congo tussen maart 1993 en juni 2003. Aan dit project werkten 33 Congolese en internationale experts tussen oktober 2008 en mei 2009

Buurlanden verwerpen beschuldigingen

In 1996 viel de ‘Alliance des Forces Démocratiques pour la Libération du Congo’ (een groepering van Congolese, Rwandese, Oegandese en Burundese actoren) Oost-Congo binnen. De bedoeling was om de kampen met Hutu’s (burgers en militairen), gevlucht na de genocide in 1994, te ontmantelen en het Mobutu-regime omver te werpen. Het VN-rapport beschrijft dat het geweld tegen de Hutu-vluchtelingen systematisch en algemeen was, en indien de misdaden voor een bevoegde rechtbank worden gebracht, de kwalificatie ‘genocide’ zouden kunnen krijgen.

Het document is zeker niet beperkt tot de zoektocht naar een terminologie voor het geweld tegen Hutu’s, begaan door het leger van president Kagame. Het rapport heeft ook ruime aandacht voor andere misdaden waaraan Congolese en buitenlandse gewapende groepen (nationale legers en rebellenbewegingen uit de regio) zich schuldig maakten.

Terwijl Rwanda, Oeganda, Burundi en Angola het rapport verwierpen, werd het door de Congolese VN-ambassadeur en de regering goedgekeurd. De komende weken, maanden en jaren zal blijken of in Congo de nodige politieke wil en moed aanwezig zijn om concrete stappen te ondernemen voor de berechting van deze mensenrechtenschendingen. Dit lijkt onwaarschijnlijk, al was het maar om de relaties van Congo met zijn buurlanden niet te blokkeren.

Instrument in strijd tegen straffeloosheid

Pax Christi Vlaanderen en Broederlijk Delen onthalen het VN-rapport positief en vinden het een waardevol instrument om schendingen van mensenrechten in Congo aan te klagen en straffeloosheid te bestrijden. Wij voegen er wel aan toe dat het ook van belang is om schendingen na 2003 te documenteren. Wij vragen dat België bij de Europese Unie, de Verenigde Staten en de VN ijvert voor een effectieve steun aan de strijd tegen straffeloosheid in Congo door rekening te houden met de aanbevelingen in het rapport bv. de oprichting van een waarheidscommissie en een gemengd tribunaal; de versnelde hervorming van het Congolees leger, de politie en het gerecht.

Broederlijk Delen en Pax Christi Vlaanderen zijn zich bewust van het fragiele vredesproces in Oost-Congo. Een nieuwe escalatie van het geweld, als gevolg van het rapport, moet uiteraard worden vermeden. Betere diplomatieke relaties in de regio mogen evenwel niet verhinderen dat Congo en de VN ook stappen zetten die waarheid, verzoening en gerechtigheid voor de slachtoffers en hun nabestaanden mogelijk maken.