19 oktober 2016

Tussen 17 en 29 oktober 2016 organiseerde Broederlijk Delen in Guatemala een 'Encuentro de Alternativas', een internationale ontmoeting rond alternatieven. Meer dan 70 deelnemers wisselden er kennis uit en onderzochten alternatieven voor het huidige economische model. Een verslag.

Een motor voor verandering

De 70-koppige delegatie telt naast enkele medewerkers en vrijwilligers uit Vlaanderen ook partners uit Rwanda, Burkina Faso, Burundi, Senegal, Peru, Bolivia, Haïti, Colombia en Guatemala. Ze wisselen er kennis uit en onderzoeken hoe ze de beweging van alternatieven die in het Zuiden leeft kunnen versterken. Broederlijk Delen ziet in deze alternatieven een belangrijke motor voor verandering van het huidige economische model.

De algemene doelstelling van het seminarie is het ondersteunen, aanmoedigen en versterken van een wereldwijde beweging die zowel lokale als globale maatschappelijke verandering nastreeft. Met alternatieven voor een ontwikkelingsmodel dat op zijn grenzen botst willen we bijdragen aan een solidaire en duurzame wereld voor iedereen.

Encuentro Alternativas

DAG 1: we zijn er!

Na meer dan 13 uur vliegen en twee uur aanschuiven in de immense files van de hoofdstad, kwamen we aan op onze bestemming. De hele wereld lijkt aanwezig te zijn in Guatemala, de diversiteit van de groep is enorm groot. Een zegen om hiermee te mogen uitwisselen. Het centrale thema van de week luidt: ‘alternatieven voor verandering, samen bouwen aan een netwerk van verandering’.

Wat moet je nu onder de term alternatieven verstaan? Broederlijk Delen ziet alternatieven als de veelheid van kleine lokale initiatieven die ontstaan en waarin de plaatselijke bevolking het heft in eigen handen neemt. Herstellen van tradities die respect met de natuur voorop stellen, inspraak en participatie bij besluitvorming, kleinschalige voedselinitiatieven, … De veelheid is groot, net als de lokale impact van deze initiatieven. De vraag blijft hoe we deze dagelijkse praktijken naar beleidsvoorstellen kunnen omvormen. Misschien biedt dit seminarie daar wel nieuwe kansen toe.  

De komende twee weken hoop ik gaandeweg zicht te krijgen op heel concrete voorbeelden van alternatieven. Er zijn veel mensen en een hoop boeiende thema’s. Ik vroeg aan enkele mensen wat hun verwachtingen zijn:

Een rijke week vol uitwisseling waarin we samen zoeken naar alternatieven voor de huidige manier van leven zodat we toekomst blijven hebben op deze wereld, nu maar ook de toekomstige generaties (Lieve Herijgers, directeur Broederlijk Delen)

Ideeën opdoen rond sociale communicatie, rond verzet, rond organisatie. (Ouiry, Burkina Faso)

 

DAG 2: een land ken je pas als je zijn geschiedenis kent

Encuentro AlternativasJe leert een land pas kennen als je zijn geschiedenis kent. Meer nog, geschiedenis gaat over dingen, de ‘memoria’ is van mensen. Pas als je de ‘memoria’ van een bevolking kent, weet je hoe ze denken en leven.

Guatemala is een land met een conflictrijke geschiedenis. Massamoorden, verdrijvingen, folteringen, genocide, … allemaal termen die thuis horen in de geschiedenis van dit land. De inheemse bevolking blijkt hier de grootste dupe van te zijn. Het respect naar deze bevolkingsgroep was/is totaal afwezig.

Op papier is er ondertussen 20 jaar vrede. Het geweld zou tot het verleden behoren. We leerden dat je vrede niet als eindpunt van een proces mag zien, maar juist als een startpunt. Een punt waarmee je het startschot geeft voor een zeer lang proces van verzoening, opnieuw leren samenleven, heling. De realiteit zegt iets anders. Het racisme woekert nog steeds enorm tegen de lokale inheemse bevolking. De armoede is enorm groot, hun toegang tot bijvoorbeeld gezondheidszorg is beperkter dan voor de andere Guatemalteken.

In het museum van de memoria kregen we een prachtige rondleiding in het geheugen van Guatemala, maar voelden we ook een sterk appèl. Samen kunnen we voor verandering kiezen. Dingen veranderen immers pas als jij ze verandert.

Samen kunnen we voor verandering kiezen. Dingen veranderen immers pas als jij ze verandert.

Morgen verlaten we de hoofdstad en vertrekken we in vijf groepen op thematisch inleefverblijf naar omliggende lokale gemeenschappen. Benieuwd wat dat allemaal zal teweegbrengen.

 

DAG 3-6: inleefverblijven

Deel van de 'encuentro' is ook een inleefverblijf rond een centraal thema. Alle deelnemers worden verdeeld in vijf groepen die elk rond een bepaald thema aan de slag gaan. Lees hieronder de verslagen van de verschillende inleefverblijven.

 

DAG 7: en toen kwamen we terug samen

We zitten ondertussen in Quetzaltengango, de tweede grootste stad van Guatemala. Druppelsgewijs kwamen de vijf groepen binnengewaaid na hun inleefverblijven. Enthousiasme om elkaar terug te zien werd afgewisseld met tal van straffe verhalen.

Zondag werd een overgangsdag. In de voormiddag kon iedereen de batterijen opladen. Zelf ging ik wandelen langs een prachtige laguna gevormd in de krater van een vulkaan. Beelden van de voorbije dagen speelden door mijn hoofd. Kracht, doorzettingsvermogen, sterke vrouwen, identiteit, … Allemaal woorden die een nieuwe betekenis kregen.

En nu begint het echte werk op onze ‘encuentro’. Hoe kan Broederlijk Delen mee deel uitmaken van een wereldwijde beweging van verzet? Een beweging die duidelijk kiest voor alternatieve manieren van leven, kiest voor het goede leven, el buen vivir, een leven in harmonie met de natuur.

Hoe weinig grote mijnbedrijven met natuur begaan zijn, zie ik ook aan de Marlinmijn: tijdens onze campagne in 2012 kwam onze ambassadeur Axl Peleman hier op bezoek en zag hij met eigen ogen hoe de mijnbouw onherstelbare schade toebracht aan het milieu. Nu, vier jaar later, is wat ooit een bergtop was helemaal weggegraven. Een beetje gras op de opgevulde mijnkrater moet die natuurschade nu compenseren...

guatemala, encuentro alternativas, mijnbouw

 

Dag 8: Energie zoeken en vinden

Vandaag begint het grote werk. Het seminarie is nu echt gestart. We beginnen met ons te herconnecteren, we worden terug een ‘groep’ dankzij verschillende krachtige energiemomenten. De vijf inleefervaringen worden samen gebracht. Een prachtige, kleurrijke galerij is ontstaan op de binnenkoer van ons verblijfscentrum. Een visuele expressie van emoties, ervaringen en conclusies. Dit vormt de basis voor het verdere werk.

Guatemala, encuentro alternativas, gender

 

De gesprekken op het seminarie worden dieper, de discussies pittiger. We moeten absoluut verder geraken dan het formuleren van enkele vage omschrijvingen van 'buen vivir'. We zoeken naar linken, naar allianties die het thema van alternatieven op de kaart kunnen zetten. Een rivier als tijdslijn geeft een diepgaand overzicht van alle historische feiten die ons denken over alternatieven beïnvloed hebben. De opkomst van de bevrijdingstheologie, de vredesakkoorden in tal van landen, het ontstaan van de andersglobalistenbeweging, het zijn maar enkele feiten die aan bod kwamen.

Mij wordt vandaag duidelijk dat het niet eenvoudig is om zulke abstracte conversaties te vertalen naar de Vlaamse samenleving. Harmonie tussen mens en natuur is hier in Latijns-Amerika de meest normale zaak voor het grootste deel van de bevolking. In Vlaanderen merk je daar veel minder van. Toch zullen we die connectie met de natuur terug moeten vinden, wil er toekomst zijn voor onze (klein)kinderen. Ik zie lichtpunten. Wekelijks ontstaan nieuwe, kleinschalige initiatieven rond consuminderen, onthaasting of duurzaam leven. Het zijn die ‘alternatieven’ die voor de omwenteling kunnen zorgen.

Harmonie tussen mens en natuur is in Latijns-Amerika heel normaal. In Vlaanderen merk je daar veel minder van. Toch zullen we die connectie met de natuur terug moeten vinden, wil er toekomst zijn voor onze (klein)kinderen.

 

DAG 9: Knuffel elkaar!

Aan rituelen hebben ze hier in Centraal- en Latijns-Amerika geen gebrek. De hele methodologie van dit seminarie is ermee doorweven. Vandaag startten we de dag met een Boliviaans ritueel, gevolgd door een knuffelmoment. Bedoeling hiervan was om elkaar een fijne dag wensen. Ik heb de laatste dagen enorm veel geknuffeld, alsof mijn leven ervan afhing. Ik kan me niet voorstellen dat ik in Vlaanderen een vergadering zou beginnen met een dergelijk ritueel. Het past op het eerste zicht niet in onze afstandelijke cultuur. Maar misschien zou het ons juist helpen om de dingen wat minder rationeel te bekijken en wat meer vanuit ons gevoel.

Discriminatie was het centrale thema van de ochtendsessie. We werden terug geflitst naar momenten in ons leven waarop we gediscrimineerd werden, maar ook naar momenten naar waar we machteloos toekeken hoe anderen mensen onderdrukt werden. Voor mij werd het een heftige rollercoaster van emoties: verdriet om dingen die ooit gebeurd zijn, kwaadheid en machteloosheid omdat ik vaak lijdzaam toekeek om wat gebeurde, maar ook kracht om discriminatie te overwinnen. Eén ding is duidelijk: uitsluiting en discriminatie vormen de basis voor alternatieven. Alternatieven willen mensen net terug ‘mee’ krijgen, mensen juist wel kansen geven, recht op waardig leven. Het goede leven begint maar als iedereen mee is, wanneer er geen mensen aan de kant staan toe te kijken. Om met de woorden van Tocoma Sy, medewerker van Broederlijk Delen in Burundi te zeggen: “Begroet elkaar ’s ochtends. Dat kan voor veel mensen al een wereld van verschil maken”.  Misschien toch kiezen voor wat meer rituelen in Vlaanderen?

Begroet elkaar ’s ochtends. Dat kan voor veel mensen al een wereld van verschil maken.

De namiddagsessie was andere koek. Vanuit een zeer conceptuele dynamiek werd gekeken naar de kernvraagstelling die nodig is om over alternatieven te spreken. Lange en vaak semantische discussies volgden. De uitwisseling is rijk door de interculturele dynamiek waarin we zitten, met mensen uit drie continenten. Toch voel ik ook heel wat twijfel. Verstaan we de ander echt wel? Kunnen we echt komen tot een gemeenschappelijke begripsanalyse van buen vivir?

Dit doet me nadenken over de conclusies van morgen. Zullen we er met zo’n diverse en grote groep in slagen om tot echte besluiten te komen? Ik ben benieuwd.

 

Wordt vervolgd.

Terri Grootjans, teamverantwoordelijke vrijwilligerswerking