Samen met Derechos Humanos Sin Fronteras (DHSF) gaan we op bezoek bij Melchora. Melchora is een oude bekende van Broederlijk Delen. De Peruviaanse boerin getuigde in de campagne 2015 over de kolossale krater die de open-pit mijn Tintaya achterliet. 

We hebben de documentaire mee waarin zij de hoofdrol speelt. “Die? Nee die moet ik niet zien. Ik kijk niet graag naar mezelf op televisie,” vertrouwt ze ons al lachend toe. 

We zetten ons neer en ze begint aan haar verhaal. Hetzelfde verhaal dat ze een week voordien vertelde aan een groter en, laten we eerlijk zijn, belangrijker publiek. Op acht april was Melchora uitgenodigd als getuige bij het Inter-Amerikaans Hof voor de Mensenrechten (CIDH) in Washington DC, het orgaan van de Organisatie van de Amerikaanse Staten (OAS) dat mensenrechten in de regio promoot en beschermt. 

Ze begint haar verhaal bij het begin: haar jeugd. Ze herinnert zich nog goed hoe haar gemeenschap er toen uitzag, voor de komst van de mijn. “We waren rijk. Rijk aan grond, rijk aan drinkbaar water en rijk aan propere lucht”. De opbrengst van de landbouw was meer dan genoeg om rond te komen. Met foto’s van vroeger toont ze de rijkdom waarover ze spreekt, groene velden vol met koeien, schapen en ander vee.

Portret van Peruviaanse boerin Melchora

Na de komst van de mijn ging de situatie er beetje bij beetje op achteruit. De dieren werden vaker ziek en de oogst bracht ieder jaar minder op. Na enkele jaren begon de gezondheid van de inwoners van Paccpaco zelf te verslechteren. De oorsprong van al deze problemen ligt bij het water. Door de activiteiten van de mijn zijn de rivieren in de regio erg vervuild. Het water uit deze rivieren wordt al eeuwenlang door de gemeenschappen gebruikt voor de landbouw en voor de eigen consumptie. Onderzoek heeft ondertussen aangetoond dat het water vol zit met zware metalen, wat voor ernstige gezondheidsproblemen zorgt.

Gezondheid is een mensenrecht

In 2010 en 2013 heeft de Peruviaanse overheid onderzoek gedaan naar de gezondheid van de bevolking in de streek. Hieruit bleek dat nagenoeg alle inwoners zware metalen in hun bloed hebben. Deze resultaten heeft de staat enkele jaren verborgen gehouden voor het publiek, en nog steeds durft ze officieel het verband niet te leggen tussen de gezondheidsproblemen en de mijnbouwactiviteiten.

De bevolking van Paccpaco heeft dringend nood aan gespecialiseerde medische hulp. Gezondheid is een mensenrecht. De Peruviaanse staat moet haar rol opnemen en dit recht verzekeren voor al haar inwoners.

Melchora maakt zich zorgen over haar streek, maar het meest van al maakt ze zich zorgen over de gezondheid van haar kinderen en kleinkinderen. Een van die kleinkinderen kwam onlangs naar haar toe. “Ik ben rijk!” riep hij. "Mijn lichaam zit vol kostbare metalen. Later ga ik deze verkopen en heb ik geld genoeg voor een auto en een groot huis”. Zij zijn de grootste drijfveer achter haar strijd, een strijd die ze gelukkig niet alleen moet voeren.

DHSF: mensenrechten in Peru

Zo is er Derechos Humanos Sin Fronteras, een partnerorganisatie van Broederlijk Delen, die werkt rond mensenrechten in Peru. Zij ondersteunen alle gemeenschappen die zich nabij de mijn bevinden. Zo organiseren zij samen met CooperAcción workshops rond watermonitoring voor de inheemse gemeenschappen. Met het juiste gereedschap en de kennis kunnen ze zelf onderzoeken of het water dat ze gebruiken vervuild is of niet. Door hun bevindingen op een wetenschappelijke wijze neer te schrijven staan ze bovendien heel wat sterker op juridisch vlak.

onderzoekset waterkwaliteit

Daarnaast organiseert DHSF bijeenkomsten met de actoren uit verschillende gemeenschappen en sociale organisaties. Samen gaan ze op zoek naar de beste strategieën om zich te verzetten tegen de overmacht van het mijnbedrijf. Ook hier is Melchora aanwezig. Van haar thuis in Paccpaco tot in Lima en zelfs in Washington: overal blijft ze haar verhaal vertellen totdat de staat en het mijnbedrijf hun verantwoordelijkheden opnemen. “Niemand zal me ooit het zwijgen opleggen!” verzekerde ze ons bij het afscheid.

Melchora’s uitnodiging door het CIDH toont dat men naar haar luistert. En hoewel ze niet graag naar haarzelf kijkt op televisie, doen anderen dat wel. Haar speech op de zitting van de CIDH is al meer dan tienduizend keer gedeeld op facebook. Zo hoorden ondertussen al meer dan driehonderdduizend mensen haar verhaal. 

Maxima Chaupa

Melchora is uiteraard niet de enige sterke vrouw die zich tegen deze onrechten verzet.

Maxima Chaupa neemt het al jarenlang op voor haar gemeenschap in Cajamarca, en daarvoor werd ze de voorbije week in de bloemetjes gezet. Zij ontving in San Fransisco de prestigieuze Goldman Environment Prize, een prijs die ieder jaar wordt uitgedeeld aan mensen die zware risico’s nemen om het milieu te beschermen.

Eerder dit jaar maakte het Newmont mijnbedrijf bekend dat ze in de nabije toekomst geen verderzetting plannen van het Congaproject waar Maxima tegen strijdt.