Het geweld tegen sociale leiders in de nasleep van het vredesakkoord ontspoort. Deze verontrustende trend kan niet los gezien worden van de politieke en economische koers die het land vaart.

Op 4 mei werd in Cauca, Colombia, een aanslag gepleegd tegen de internationaal bekroonde Afro-leidster Francia Marquez. De laureate van de Goldman Prize 2018 (de 'Groene Nobelprijs') nam in april dit jaar nog deel aan een bijeenkomst van Broederlijk Delen en partnerorganisaties in Senegal. Zelf bleef ze gelukkig ongedeerd, twee lijfwachten raakten gewond. 

In eigen land, maar ook internationaal verwierf Francia erkenning voor haar strijd tegen de illegale goudmijnbouw en de verdediging van de rechten van de Afro-Colombiaanse gemeenschappen. De aanslag toont opnieuw aan hoezeer het geweld tegen sociale leiders in de nasleep van het vredesakkoord ontspoort.

Nationale trend

Volgens de ngo Somos Defensores werden in Colombia 155 mensenrechtenverdedigers vermoord in 2018, en waren er in totaal meer dan 800 gewelddadige incidenten. Opvolgers van paramilitaire groepen worden beschouwd als de verantwoordelijken voor het grootste deel van de moordaanslagen. In het vredesakkoord van 2016 zijn verschillende maatregelen voorzien om deze groepen te ontmantelen, maar die werden tot nu toe slechts gedeeltelijk (of niet) geïmplementeerd, of krijgen niet de nodige politieke en financiële steun van de regering.

Toegang tot grond en natuurlijke rijkdommen blijft de voornaamste inzet van het geweld: een rapport van de Verenigde Naties benadrukt in het bijzonder de kwetsbaarheid van inheemse en Afro-leiders, landrechten- en milieuactivisten. Er was in de loop van vorig jaar bovendien een stijging van het geweld tegen vrouwelijke mensenrechtenverdedigers met maar liefst 63,7 percent. Het overgrote deel van alle aanvallen blijft straffeloos.  

Ontwikkelingsagenda bedreigt vrede

De golf van geweld tegen activisten kan niet los gezien worden van de politieke en economische koers die het land vaart. In de maanden maart en april kwamen inheemsen, boeren en Afro’s massaal op straat tegen het Nationale Ontwikkelingsplan van de rechtse president Ivan Duque, die vorig jaar aan de macht kwam. De president wil met dat plan onder meer buitenlandse investeringen in grootschalige mijnbouw- en agro-industrieprojecten aanmoedigen, die het leefgebied van inheemse gemeenschappen bedreigen. 

De manifestanten eisen respect voor inheemse rechten, maar ook investeringen in onderwijs, en de uitvoering van de beloften van het vredesakkoord, zoals een herverdeling van landbouwgrond. Duque is een sterk tegenstander van dat akkoord en de uitvoering ervan verloopt erg traag.

Politieke verantwoordelijkheid

Samen met andere internationale ngo’s veroordelen wij het huidige, gerichte geweld in Colombia. We roepen de Colombiaanse overheid op om de veiligheid te garanderen van sociale leiders en hun gemeenschappen en organisaties; bedreigingen en aanvallen te onderzoeken en vervolgen; de criminele structuren die hierachter zitten (in het bijzonder paramilitaire groepen) te ontmantelen; en werk te maken van collectieve beschermingsmaatregelen voor mensenrechtenverdedigers in rurale gebieden – zoals voorzien in het vredesakkoord.