04 september 2019 - Inspraak en vrede - Colombia - Wies Willems

Dissidente Farc-leiders in Colombia willen opnieuw de wapens opnemen, en dat is een gevolg van de politieke onwil om het vredesakkoord uit te voeren. President Duque en de internationale gemeenschap moeten er alles aan doen om vrede te redden.

Alsof de voorbije weken nog niet woelig genoeg waren in Zuid-Amerika, deed de Colombiaanse Farc-leider Iván Márquez er woensdag nog een schepje bovenop. In een videoboodschap op YouTube riep hij, geflankeerd door guerrillacommandant Jesus Santrich en andere strijders, zijn volgelingen op om opnieuw de wapens op te nemen. Márquez was namens de Farc de hoofdonderhandelaar tijdens de vredesbesprekingen met de Colombiaanse regering. Die onderhandelingen landden in 2016 met een historisch vredesakkoord dat een einde maakte aan meer dan een halve eeuw conflict, met 200.000 doden en 7 miljoen interne vluchtelingen tot gevolg.

Wake-upcall

De impact van de video zal moeten blijken, maar helemaal als een verrassing komt de aankondiging niet. Ze moet volgens de Amerikaanse mensenrechtenorganisatie Washington Office on Latin America vooral beschouwd worden als een wake-upcall aan de Colombiaanse regering, die sinds het aantreden van Iván Duque in september 2018 te weinig heeft gedaan om het akkoord uit te voeren. De rechtse president was altijd al gekant tegen de deal met de Farc. Hij vindt dat er te veel toegevingen gedaan zijn aan de rebellenbeweging. Tegelijkertijd vertegenwoordigt Duque de economische elite waartegen de Farc en andere rebellenorganisaties altijd gestreden hebben.

Het vredesakkoord uit 2016 gaat in essentie om de opbouw van een rechtvaardiger, duurzamer en uiteraard minder gewelddadig Colombia. De belangrijkste bouwstenen zijn de hervorming van het enorm ongelijke grondbezit en ontwikkeling op het platteland, economische alternatieven voor de cocateelt, de re-integratie van rebellen in de maatschappij, het opzetten van een speciaal oorlogstribunaal voor de berechting van oorlogsmisdaden, en garanties om op een vreedzame manier politieke oppositie te kunnen voeren (waarbij de Farc zich omvormde tot een politieke partij).

De (grotendeels succesvolle) ontwapening van de Farc leidde echter tot een machtsvacuüm op het platteland, waarop de regering nooit vat heeft gekregen. Een kluwen van gewapende groepen strijdt vandaag om territoriale controle over de lucratieve cocateelt en goudhandel. De moorden op sociale leiders namen zelfs dramatisch toe sinds het akkoord. Ook meer dan 100 gedemobiliseerde Farc-rebellen verdwenen of werden vermoord. Voor talrijke hervormingen heeft de regering Duque gewoonweg niet de politiek wil getoond om het nodige budget vrij te maken.

Nieuw tijdperk

Maar ondanks dat alles is Colombia niet meer hetzelfde land als vóór 2016. Tekenend: tijdens een persconferentie distantieerde de nieuwe politieke partij Farc zich uitdrukkelijk van Márquez' aankondiging. Partijvoorzitter Rodrigo Lodoño, alias Timochenko, zei zich "beschaamd" te voelen en vroeg vergiffenis aan de Colombianen. Zoals de gerespecteerde onderzoeksngo CINEP, een partnerorganisatie van Broederlijk Delen, schreef in een reactie: "Meer dan 10.000 personen die de wapens opgaven, die een nieuwe partij vormen, en talrijke ervaringen van sociale en economische re-integratie maken ontegensprekelijk deel uit van een nieuwe realiteit."  Het overgrote deel van de Farc-rebellen (overwegend arme boeren) is een nieuw leven begonnen.

Toch mogen we niet al te gerust achterover leunen. Ook regionale instabiliteit maakt deel uit van dit nieuwe tijdperk, waarin politieke, economische en ecologische uitdagingen in mekaar overvloeien, zoals een opiniestuk in The New York Times stelt. Er is uiteraard Venezuela, maar ook de Amazonecrisis in Brazilië en Bolivia draagt bij aan een geopolitiek explosieve situatie, waarbij het strategisch belang van de natuurlijke rijkdommen op het continent – over de grenzen heen – meer dan ooit op de voorgrond komt. Veel is er niet nodig om ook Colombia, waar het conflict meer dan een halve eeuw au fonddraaide om toegang tot landbouwgrond en grondstoffen, opnieuw te doen afglijden. De fundamentele uitdaging, duurzame economische alternatieven voorzien op het platteland, blijft grotendeels onbeantwoord.

Escalatie vermijden

Nu Duque aankondigde een nieuw militair offensief te zullen starten tegen de herbewapende Farc-dissidenten, moet een verdere escalatie ten allen tijde vermeden worden. Het is dan ook cruciaal dat de Verenigde Naties en de Europese Unie (EU), in samenwerking met middenveldorganisaties in Colombia en internationale ngo’s, blijven hameren op de implementatie van het vredesakkoord en hier desnoods sancties aan verbinden. Waarom bijvoorbeeld geen opschorting van het handelsakkoord tussen de EU en Colombia zolang het vredesakkoord dode letter blijft? De 15 miljoen euro die de EU bijdroeg aan het trustfonds voor het vredesproces, kan daarbij een hefboom zijn. Die voortrekkersrol is bovendien des te belangrijker gezien de onverschilligheid van Trump ten opzichte van het vredesproces. Op de VS moeten we dus niet wachten.

In de woorden van Broederlijk Delen-partner CINEP: "Lo que con tanto esfuerzo y sacrificio se ha logrado nos compromete todos los días más." Ofwel: Wat we met zoveel inspanning en opoffering hebben bereikt, vraagt elke dag een sterker engagement van ons.