nokken om te overleven

Op zondag 9 juni stap ik in het vliegtuig met bestemming Burundi. ’s Avonds staat Georges me op te wachten in de luchthaven van Bujumbura. Hij is leraar Frans in het secundair onderwijs en getrouwd met een juriste. Samen hebben ze twee kinderen. Zijn lage salaris vult hij aan met een tweede job als taxichauffeur.

De economische en sociale situatie in het land blijft voor veel Burundese gezinnen zeer ongunstig. Knokken om te overleven is een dagelijkse realiteit. “Het geld van Burundi is in de handen van een kleine groep Burundezen.”

Maandagochtend is het een fijn weerzien met mijn collega Stefaan. Hij is lokaal vertegenwoordiger voor Broederlijk Delen. Tijdens het ontbijt praten we over elkaars werk en bespreken we de mogelijkheden om nauwer samen te werken rond Burundi. In de namiddag word ik verwacht op de Belgische ambassade.

De lange weg naar 2015

Een belangrijk gespreksonderwerp in Bujumbura is de dialoog tussen de politieke partijen en figuren uit meerderheid en oppositie.

Een eerste ontmoeting vond plaats in mei op initiatief van de VN-vredesmissie. De politieke dialoog is een positieve evolutie. Hij zorgt voor een deblokkering in de Burundese politiek.

Toen ik hier een jaar geleden was, kampte het land nog met de negatieve naweeën van de verkiezingen van 2010. De terugtrekking van de oppositie uit het verkiezingsproces opende de weg voor een probleemloze herverkiezing van zittend president Pierre Nkurunziza. Na de verkiezingen vroeg een alliantie van oppositieleiders een dialoog met de presidentiële meerderheid. Die kwam er niet, tot nu.

Voor de dialoog zijn de meeste oppositieleiders teruggekeerd uit ballingschap. Eén van hen is de charismatische journalist Alexis Sinduhije. Voormalig rebellenleider Agathon Rwasa zou nog in het buitenland vertoeven, maar wordt vertegenwoordigd door zijn woordvoerder die in België verblijft. Doordat de oppositie zich heeft teruggetrokken uit het verkiezingsproces, kent Burundi vandaag amper een parlementaire oppositie. Door de dialoog kunnen opposanten buiten het parlement deelnemen aan het politiek debat.

Het initiatief symboliseert dat Burundi de verkiezingen van 2010 achter zich laat, en legt de voorbereidingen van de verkiezingen in 2015 op tafel. Dossiers zoals de herziening van de kieswet en een (eventuele) nieuwe kandidaatstelling van president Nkurunziza zullen de komende maanden nog voor verhitte discussies zorgen.

Rwagasore, de (on)gekende held

Naar aanleiding van de vijftigste onafhankelijkheidsverjaardag vorig jaar, werkte de ngo La Benevolencija Grands Lacs mee aan de documentaire “Rwagasore: vie, combat, espoir”. In 1961 werd premier Louis Rwagasore vermoord. “Afgezien van het feit dat Rwangasore een nationale held is, is zijn leven en strijd weinig of niet gekend bij jonge en oudere Burundezen”, zegt Aloys van de ngo. De documentaire werd op TV getoond, maar La Benevolencija organiseert ook succesvolle voorstellingen in het binnenland.

De volgende dag lunch ik bij het steunpunt en de twee animatoren van het project van Pax Christi rond de re-integratie van gewezen combattanten. We evalueren de economische vorming die ze organiseerden voor 20 ex-strijders en 10 gemeenschapsleiders. Het is ook een gelegenheid om hun mening te horen over de situatie in hun land. “Het feit dat meerderheid en oppositie weer met elkaar praten is hoopgevend voor het vredesproces in het land”, zegt Athanase, die vorig jaar in België was als getuige tijdens de Vredesweek.

Journalisten in gevaar

Er zijn ook kwalijke evoluties in Burundi. Eén ervan is de vijandige manier waarop het regime journalisten behandelt.

Een illustratie daarvan is de nieuwe en fel bekritiseerde mediawet waarmee het regime officieel de sector wil ‘professionaliseren’. In feite betekent de wet een gevaarlijke stap achteruit voor de persvrijheid in het land.

Voor mijn doorreis naar Oost-Congo, bezoek ik woensdagochtend Antoine in zijn kantoor. Hij is directeur van de prominente persgroep Iwacu en beleeft een vervelende periode. De regering heeft het forum van de Iwacu-website voor een maand gesloten wegens de haatberichten. De website krijgt dagelijks ongeveer 10.000 bezoekers.

De verkiezingen van 2015 worden een belangrijk moment voor de toekomst van Burundi. De organisatie van een eerlijke, transparante en vreedzame stembusgang is een grote uitdaging voor de democratisering en de pacificatie van een land dat jarenlang gebukt ging onder militaire dictaturen en burgeroorlogen. De geloofwaardigheid van de verkiezingen kan alleen gegarandeerd worden indien meerderheid, oppositie én het maatschappelijk middenveld daarbij hun democratische rol kunnen spelen.