18 maart 2014 - Recht op voedsel - Jo Dalemans

Olivier De Schutter, speciaal VN-rapporteur voor het recht op voedsel, publiceerde onlangs zijn laatste rapport. Daarin trekt hij enkele conclusies vanuit zijn ervaringen en adviezen van de afgelopen 6 jaar.

In zijn rapport is Olivier De Schutter niet mals voor de strijd tegen de honger. Die is in zijn ogen mislukt. Wat staat er in het rapport? Enkele krachtlijnen…

Wat loopt er mis?

Het voedselsysteem dat we erfden uit de vorige eeuw had alleen aandacht voor een klein aspect van het voedselvraagstuk, namelijk het globale aanbod. Dit systeem slaagt er weliswaar in om de landbouwproductie zeer sterk te laten toenemen, maar kan het aantal mensen met honger slechts beperkt terugdringen.

Tegelijkertijd creëert dit systeem grote problemen op andere gebieden. De exclusieve focus op stijgende productiecijfers veroorzaakt grote ecologische problemen zoals watervervuiling, klimaatverandering, ontbossing, afbraak van biodiversiteit, enzovoort. Dit systeem bevoordeelt alleen grootschalige productie-eenheden en dat gaat ten koste van honderden miljoenen kleinschalige landbouwers.

De gevolgen zijn nefast: de armoede op het platteland blijft voortduren, we zien een massale migratie naar de steden, en de afhankelijkheid van voedselimport neemt in vele landen toe.

Volgens de Schutter bestaat er een breed gedeelde consensus over bovenstaande diagnose. Dat verklaart de hernieuwde aandacht voor landbouw in lage-inkomenslanden na 2008. Jammer genoeg vertaalde deze aandacht zich in een eenzijdige focus op verhoging van de productiviteit. Het echte debat moet nu gaan over de manier waarop de toename van productiviteit kan worden gerealiseerd.

Duurzame productie

De Schutter schuift agro ecologie naar voor als toekomstig model voor duurzame voedselproductie. Agro ecologie heeft voordelen op zowel ecologisch, sociaal als op gezondheidsvlak. In de toekomst moeten we hierop inzetten!

Duurzame consumptie

Naast aandacht voor de productie is er ook aandacht voor de vraagkant nodig. De veel te hoge consumptie van niet duurzaam geproduceerd vlees moet naar beneden. Want de mate waarin industriële vleesproductie vandaag beslag legt op vruchtbare landbouwgrond en bijdraagt aan klimaatverandering is alarmerend.

Ook aan de vraag naar biobrandstoffen uit landbouwgewassen moet paal en perk gesteld worden. Inefficiënties in het voedselsysteem leiden tot grote verspillingen. In Europa wordt jaarlijks tot 95 kg voedsel per persoon verspild. Ook dit consumptieprobleem moeten we aanpakken.

Armoede terugdringen

Uit de analyse van Olivier De Schutter blijkt dat het model van export-georiënteerde grootschalige landbouw nergens bijdraagt tot het terugdringen van armoede, wel integendeel. Het leidt tot de ondermijning van kleinschalige landbouwers. En vele landen worden daardoor afhankelijk van voedselimport. Tegelijkertijd blijven deze landen wel landbouwgrondstoffen exporteren.

Het gebrek aan steun voor kleinschalige landbouwers hypothekeert de eigen voedselproductie, doet migratie naar de steden toenemen en draagt bij tot rurale en stedelijke armoede. Om lokale voedselzekerheid te bereiken is de ondersteuning van de familiale landbouwer cruciaal.

Een nieuwe visie noodzakelijk

In deze eeuw moeten we door een andere bril naar landbouw en voedselproductie durven kijken. Weerbaarheid en duurzaamheid moeten de nieuwe codewoorden zijn, eerder dan de productivistische logica van het verleden.

We moeten lokale voedselsystemen beschermen en promoten en dit ook op internationaal vlak honoreren. Zo mogen organisaties als de WTO niet verhinderen dat lage inkomens landen een ambitieus beleid rond voedselzekerheid opzetten.