08 april 2020 - Centraal Afrika - Congo

Ook de Democratische Republiek Congo is getroffen door het nieuwe coronavirus. De crisis blijft niet beperkt tot Kinshasa, maar heeft zich intussen verspreid in het binnenland van Oost-Congo. Thomas Coussens, coöperant voor Broederlijk Delen in Congo, brengt verslag uit.

Op 10 maart kreeg Congo als elfde land op het Afrikaanse continent met het virus te maken toen een Congolees vanuit Frankrijk in Kinshasa landde. Op 5 april zat Congo-Kinshasa aan 161 bevestigde gevallen waarbij 18 doden konden betreurd worden. De besmettingen worden vooral in Kinshasa vastgesteld, maar ook in de provincies Noord- en Zuid-Kivu, Haut-Katanga en Ituri werden een aantal gevallen opgetekend.

Epicentrum in Kinshasa

Vanaf 6 april geldt voor een periode van twee weken een lockdown in Gombe, het centrale en rijkere gedeelte van Kinshasa waar heel wat expats en gegoede Congolezen wonen en/of werken. Ook veel bedrijven en officiële instanties zijn er gevestigd. Het wordt beschouwd als het epicentrum van de crisis waar de meeste gevallen optraden, dit vooral ten gevolge van de internationale reizen die zijn bevolking onderneemt. Het virus werd ook reeds plaatselijk overgedragen maar tot nog toe lijkt het (gelukkig) nog niet te hebben toegeslagen in de armere wijken van de hoofdstad. Professor Wim Van Damme, die zich voor het Tropisch Instituut Antwerpen in Kinshasa werkt, liet in een interview in De Standaard van 4 april als positief signaal optekenen dat er nog geen sprake is van een epidemie die hard rond zich heen slaat aangezien er reeds dagenlang 'slechts' 10 à 15 gevallen bijkomen. Hij spreekt over een tot nog toe beperkt probleem in Congo.

Noodtoestand in Congo

De genomen maatregelen in Congo zijn alleszins niet min. Op 19 maart werd beslist dat op het volledige grondgebied alle scholen, eet- en drinkgelegenheden en kerken dicht moesten. Ook het internationaal luchtruim was vanaf dan niet meer toegankelijk in Congo. Vervolgens heeft president Tshisekedi op 24 maart de noodtoestand uitgeroepen in zijn land. Sindsdien mag tussen Kinshasa en het binnenland bijvoorbeeld geen transport meer plaatsvinden wanneer het niet over cargo gaat. De nodige controlepunten zijn opgericht.

Bij onze partners ligt het werk op het terrein quasi stil. Wat gaande is in Kinshasa, lijkt zowel dicht als ver voor onze partners die zich in het binnenland bevinden. Het maakt het niet altijd makkelijk om in te schatten of een bepaalde terreinactiviteit nu wel of niet nog door kan gaan. Uiteraard worden alle veiligheidsvoorschriften en -maatregelen opgevolgd, de communicatie van de Congolese overheid en de WHO worden nauwlettend in het oog gehouden. Onze beide coöperanten, die in isolatie zaten op hun appartement in Kinshasa, keerden op vrijdag 27 maart terug, met een repatriëringsvlucht georganiseerd door de Belgische ambassade.

CENADEP

Meester Gabrielle Pero van partner CENADEP (Centre national d’appui au développement et à la participation populaire) moest haar verblijf in Belgïe in het kader van onze campagne vroegtijdig afbreken. De enige juiste beslissing, gezien het verdere verloop van de pandemie.

Volgens Gabrielle is de situatie in Congo op dit ogenblik erg onzeker. De bevolking leeft in een soort psychose. Cenadep heeft sinds 23 maart zowel haar nationale als de provinciale bureaus gesloten. Het personeel roteert in minimumbezetting om te kunnen reageren op eventuele noodsituaties die zich in hun verschillende projecten kunnen voordoen. Het technisch personeel organiseert zich via telewerk en is via internet gelinkt aan elkaar. Een aantal vergaderingen vinden via de telefoon plaats.

Middenveld luidt alarmbel

Een totale lockdown is nefast voor de Congolese bevolking, waarvan de meerderheid van dag tot dag leeft. Op 23 maart publiceerde Cenadep samen met nog een aantal andere middenveldorganisaties een persbericht met suggesties over hoe de situatie in Congo aan te pakken. De president, de regeringen en andere (ontwikkelings-)organisaties werden gevraagd maatregelen te treffen. 

Hun oproep werd gehoord. Er werd in zekere mate proactief gehandeld; in vergelijking met België werd er alleszins sneller op de crisis gereageerd. De beslissing om de lockdown van Kinshasa op de vooravond te annuleren, zorgde voor heel wat beroering. Ook na de aankondiging ontstond er oproer. De banken werden bestormd, aangezien functionarissen nog uitbetaald moesten worden gezien het einde van de maand, en markten werden overspoeld, met tot gevolg een prijsstijging van veel basisproducten. Door een toename van de politieke nervositeit werd de aangekondigde lockdown op de vooravond geannuleerd.

Gabrielle Pero Broederlijk Delen Congo

Volgens Cenadep zijn de verschillende maatregelen die werden getroffen goed, zoals bijvoorbeeld de sluiting van scholen en universiteiten, de organisatie van een minimumservice voor de publieke diensten en het opstarten van een noodprogramma als tegenzet op de verspreiding van COVID-19. Tegelijkertijd wordt door hen wel de inschatting gemaakt dat het hieraan verbonden budget wel erg klein is: de uitdagingen zijn enorm en enkel sanitaire aspecten lijken in rekening gebracht; de economische gevolgen die ook belangrijk zijn om net de uitvoeringsefficiëntie van de maatregelen te verzekeren en de bevolking van voldoende voedingsmiddelen te kunnen voorzien zijn onvoldoende in acht genomen.

Gabrielle ziet een totale lockdown zowel mogelijk als realiseerbaar indien er voldoende begeleidende maatregelen worden genomen en opgevolgd. Denk maar aan het oprichten van wijkkantines en verdeelpunten van voedsel aan redelijke prijzen.

Zoals overal ter wereld hoopt Congo op termijn op een efficiënt vaccin om het virus te kunnen uitroeien maar ook intern zijn er in Congo onderzoekers die broeden op alternatieve maatregelen (zoals bijvoorbeeld het gebruik van chloroquine waar de medische wereld en de WHO op dit ogenblik nog verdeeld over zijn, tc).

Meester Gabrielle Pero sluit het interview af met optimisme voor de toekomst vanuit Cenadep. Zelfs wanneer het coronavirus grote gezondheids- en economische gevolgen zal hebben en het vandaag is dat de Congolese overheid de crisis moet proberen voorspellen en de benodigde middelen ertegenover moet plaatsen om adequaat te kunnen reageren.

Thomas Coussens