De laureaat voor de Quetzalprijs 2019 is bekend. Bernardo Caal Xol, een leraar en Maya Q’eqchi’ gemeenschapsleider uit het departement Alta Verapaz in Guatemala, is het gezicht van het inheems verzet tegen twee grote waterkrachtcentrales op de Cahabon rivier.

Mensenrechten en democratie

De Quetzalprijs voor Mensenrechten en Democratie is een initiatief van Guatebelga, een Belgische vzw die strijdt voor mensenrechten en democratie in Guatemala, en het Leuvens Instituut voor Criminologie van de KU Leuven. De prijs wordt toegekend aan een persoon of organisatie die zich actief inzet tegen de chronische straffeloosheid en de mensenrechtenschendingen in Guatemala. Eerdere laureaten waren Yolanda Oqueli (2013), Makrina Gudiël (2015) en Ricardo Falla (2017).

De prijs werd in het leven geroepen ter ere van Walter Voordeckers, Ward Capiau en Serge Berten – drie leden van de missionaire Congregatie van Scheut (CICM) die tijdens de bloedigste jaren van het intern gewapend conflict (1960–1996) in Guatemala werden ontvoerd of vermoord.

Toenemende criminalisering

Bernardo Caal is een inheemse gemeenschapsleider uit het departement Alta Verapaz, die samen met zijn gemeenschap verzet aantekende tegen de vergunning van de hydro-elektrische centrales Oxec en Oxec II. De bouw van deze dammen ging van start zonder de omringende gemeenschappen voldoende in te lichten en te raadplegen en bedreigt hun vrije toegang tot de rivier. In januari 2018 werd Bernardo Caal, na een langdurige campagne van intimidatie en laster, gearresteerd en in voorhechtenis genomen. Op 9 november werd hij uiteindelijk veroordeeld tot een gevangenisstraf van zeven jaar en vier maanden, zogenaamd voor "illegale aanhoudingen" en "diefstal met geweld."

En hij is lang niet de enige. De toenemende druk op natuurlijke rijkdommen, in combinatie met de steeds kleinere ruimte voor het middenveld en activisten, leidt tot toenemend geweld en criminalisering van inheemse gemeenschappen en hun leiders.

Naast Bernardo Caal waren er nog vijf andere genomineerden, waaronder el Consejo Maya Mam de San Pablo, geleid door Fausto Sánchez Roblero. Hij protesteerde samen met zijn gemeenschap tegen de plannen van het bedrijf Hidrosalá om een waterkrachtcentrale en stuwdam te bouwen. Hij zat onlangs twee jaar en drie maanden onschuldig in gevangenis.

Tenslotte werden ook El Bufete Jurídico de Derechos Humanos de Guatemala, la Fundación de Antropología Forense de Guatemala, la Unidad de Proteccíon a Defensoras y Defensores de Derechos Humanos en Guatemala, en Dora Estela Mirón Campos, stichter en bezielende kracht achter la Asociación Memoria, Dignificacíon y Esperanza, voorgedragen voor de prijs.

De plechtige uitreiking van de Quetzalprijs 2019 vindt plaats in Kazerne Dossin in Mechelen op dinsdag 22 oktober.