België moet zijn excuses aanbieden voor de koloniale wandaden. Maar daar mag het niet stoppen. De regering moet ook meer inspanningen leveren voor een beleid tegen racisme en discriminatie. Een opinie van Nadia Nsayi, beleidsmedewerker Centraal-Afrika bij Broederlijk Delen en Pax Christi.

VN-werkgroep bezoekt België

Deze week deelde een werkgroep van de Verenigde Naties een tijdelijk rapport en aanbevelingen over de mensenrechtensituatie van personen van Afrikaanse afkomst in België (Afro-Belgen). De bevindingen van de groep bevestigen wat we al lazen in eerdere onderzoeken, zoals de studie van de Koning Boudewijnstichting uit 2017: structureel racisme en discriminatie verhinderen een volwaardige participatie van Afro-Belgen in onze samenleving. Het rapport toont aan wat opiniemakers al een tijdje zeggen: er is een verband tussen het koloniale verleden van België in Afrika en het hedendaagse racisme tegen Afro-Belgen.

Er is een duidelijk verband tussen het koloniale verleden van België in Afrika en het hedendaagse racisme tegen Afro-Belgen.

Koloniale denkbeelden leven voort

Het Belgische kolonialisme in Congo was een cocktail van imperialisme – de drang om overzeese gebieden te domineren – en kapitalisme – de winstgevende exploitatie van grondstoffen én lokale dwangarbeiders. Dit economische project werd gepropageerd als een 'humanitaire beschavingsmissie' die steunde op een racistische ideologie van 'witte superioriteit' en 'zwarte inferioriteit'. De onderdrukking van Congolezen duurde 75 jaar. De erfenis van die kolonisatie is vandaag nog zichtbaar, maar ook voelbaar bij nabestaanden.

Koloniale denkbeelden en complexen leven voort. Zo blijkt uit studies dat Afro-Belgen – de grootste groep komt uit de ex-kolonie Congo –  structureel gediscrimineerd worden in het onderwijs, op de arbeidsmarkt en op de huurmarkt. Dit betekent niet dat alle witte Belgen racisten zijn, of dat alle Afro-Belgen geen kansen krijgen. Maar het drukt ons wel met de neus op de feiten: in ons land krijgen mensen met een zwarte huidskleur te vaak ongelijke kansen in vergelijking met hun witte medemens. Dat is toch onaanvaardbaar?

In ons land krijgen mensen met een zwarte huidskleur te vaak ongelijke kansen in vergelijking met hun witte medemens.

Ik vind het schrijnend om te zien dat racisme en discriminatie onze samenleving blijven verzieken. Sinds het bezoek van de VN-groep in 2005 zijn er gelukkig ook stappen vooruitgezet, al zijn die te klein. Toch ben ik hoopvol. Lokale politici en gewone burgers nemen gezamenlijke initiatieven om ons koloniale verleden recht in de ogen te kijken. Ze kiezen samen voor een toekomst met meer wederzijds begrip en respect.

Een volwaardig Congo-beleid

Ik geloof dat dekolonisering noodzakelijk is in onze superdiverse samenleving. Het debat mag zich niet beperken tot discussies over straatnamen, standbeelden en musea. Voor mij is de echte inzet van dekolonisering: gelijke politieke, sociaaleconomische en culturele participatie voor inwoners van Afrikaanse afkomst. Dat proces is alleen mogelijk als we los van koloniale denkbeelden en complexen met elkaar kunnen omgaan.

Voor mij is de echte inzet van dekolonisering: gelijke politieke, sociaaleconomische en culturele participatie voor inwoners van Afrikaanse afkomst.

Ik steun de oproep van de VN-groep dat België, bijna 60 jaar na Congo’s onafhankelijkheid, zijn excuses moet aanbieden voor de koloniale wandaden. Kolonialisme breekt de waardigheid van de mens. Ik kan als mensenrechtenverdediger niet anders dan dat bezettingssysteem vol van fundamenteel onrecht veroordelen. Maar een symbolische 'sorry' door een regering volstaat niet. Het wordt tijd dat de bevoegde politici na de komende verkiezingen meer inspanningen leveren voor een beleid tegen racisme en discriminatie en voor gelijke kansen voor iedereen, dus ook voor burgers van Afrikaanse afkomst.

Daarnaast moet België zijn Congobeleid onder de loep nemen. Onze regeringen én het koningshuis hebben na Congo’s onafhankelijkheid te vaak een dubbelzinnige en zelfs nefaste houding aangenomen tegen Congolese leiders. Denk maar aan de Belgische betrokkenheid in de moord op de Congolese oud-premier Patrice Lumumba, de installatie van de dictatuur van Mobutu of de steun aan Kabila.

De voorbije jaren zag ik wel hoe ons land, terecht, een meer kritische lijn aanhield tegen het Kabilaregime en recenter tegen de electorale farce die de nieuwe president Félix Tshisekedi aan de macht bracht. Kan België nog samen met Congo? Ik geloof absoluut dat Belgen en Congolezen ondanks dat pijnlijke koloniale verleden in staat zijn om samen te werken. Niet meer op een paternalistische en neokoloniale manier, maar als gelijkwaardige partners, in een geest van dekolonisering.