12 oktober 2020 - Recht op voedsel - Suzy Serneels

Op 7 oktober 2020 werd het jongste nummer van het Magazine 'Farming Matters' voorgesteld tijdens een international webinar. Het tijdschrift is helemaal gewijd aan de band tussen feminisme en agro-ecologie:  "Agroecology and Feminism, Transforming our economy and society." CIDSE, het AgriCultures Network en Cultivate! werkten samen om dit nummer tot stand te brengen. Suzy Serneels, beleidsmedewerker recht op voedsel bij Broederlijk Delen, werkte er aan mee als actief lid van CIDSE.

Het magazine is inspirerend en concreet. Het toont wegen om het huidige onhoudbare economisch en politiek systeem om te buigen tot een leefbare wereld. Een aanrader. Opgelet: Op dit ogenblik is het magazine enkel in het Engels beschikbaar. Binnenkort verschijnen er meer vertalingen.

 

Lees het magazine

Het editoriaal vat het goed samen: de crisissen die de planeet op dit ogenblik treffen, zijn geworteld in een onhoudbaar globaal economisch systeem dat de natuurlijke hulpbonnen uitput en de ongelijkheid tussen mensen doet toenemen. Het is tijd om te leren van andere manieren van doen, van andere cosmovisies en van andere waarden.

De kwetsbaarheid van ons industrieel voedselsysteem, dat gebaseerd is op winst en handel, is door deze crisissen pijnlijk duidelijk geworden. Dat systeem bracht degradatie van de bodems mee, verlies van biodiversiteit, schending van de rechten van bepaalde volkeren, precaire rurale levensomstandigheden, om maar enkele nefaste gevolgen te noemen. De uitbraak van covid-19 heeft de kwetsbaarheid van dat systeem nog bevestigd.

De agroindustrie is aanwezig in elke uithoek van Afrika. Door zwakke wetgeving  is er weinig tot geen regulering op het gebruik van pesticides en GGO’s. De prijs van landbouwproducten is maar een fractie van wat het eindproduct kost na export en verwerking. Dit is de realiteit waarin we proberen aan verandering te werken.

  Leonida Odongo, AFSA, Kenya

Het belang van agro-ecologie

Het magazine toont aan hoe het feminisme (samen met de strijd tegen andere vormen van ongelijkheid), en de inheemse cosmovisies, gekoppeld aan agro-ecologie, de economie en de samenleving aan het veranderen zijn. Om het hoofd te kunnen bieden aan de crisissen is het nodig om tot een nieuw soort contract te komen tussen de mensen onderling en tussen de mensen en alles wat leeft op de planeet (de dieren, de natuur, enz.). Agro-ecologie vertaalt dit in een manier van landbouw die gebaseerd is op nieuwe waarden, waarbij sociale solidariteit, rechtvaardigheid, gelijkheid en zorg voor elkaar en voor de levende ecosystemen de basis vormen. Agro-ecologie is daarbij veel meer dan een stel milieuvriendelijke landbouwpraktijken. Het is een holistische benadering die ook socio-culturele, economische en politieke dimensies heeft. Heel wat partnerorganisaties van Broederlijk Delen brengen agro-ecologie in de praktijk met hun gemeenschappen.

Tijdens de coronacrisis is het duidelijk geworden dat duurzame voedselsystemen gebaseerd op agro-ecologie de gemeenschappen weerbaarder gemaakt hebben door eerlijk, gezond en duurzaam voedsel beschikbaar te maken voor de lokale bevolking en voor andere groepen via solidariteitsnetwerken.

Een feministisch perspectief

Feminisme is meer dan gendergerechtigheid. Een feministische perspectief op agro-ecologie komt niet alleen op voor dezelfde rechten en kansen voor mannen en vrouwen (toegang tot productiemiddelen en vorming, een stem in beslissingsorganen, enz.), het wil ook het reproductieve werk van vrouwen dat bijdraagt tot de economie en het welzijn van de families en gemeenschappen zichtbaar maken en valoriseren. Dat werk is veelal onzichtbaar en wordt weinig gewaardeerd in de gangbare economie. Feministische agro-ecologie spoort ook mannen aan om meer deel te nemen aan het reproductieve werk. Feministische agro-ecologie stelt de waarden van "leven", relaties, vertrouwen, zorg en evenwicht  in het centrum van de voedselproductie. Op die manier draagt het bij tot een eerlijker en duurzamer voedselsysteem en tot een meer leefbare wereld in het algemeen.

Vrouwen nemen het hoofdaandeel van de voedselproductie op zich, maar het zijn de mannen die de toegang tot grond en de opbrengst van marktgewassen controleren. Een concrete stap om vrouwen meer controle te geven, is bijvoorbeeld co-eigenaarschap. Het maakt een wezenlijk verschil als de handtekening van zowel de man als de vrouw op de eigendomsakte staat.

 – Leonida Odongo, AFSA, Kenya

Het magazine geeft ons een glimp van hoe agro-ecologie deze andere waarden in de verschillende delen van de wereld in de praktijk omzet. Het belicht de voortrekkersrol die vrouwen spelen in de agro-ecologie. De ervaringen van mannen en vrouwen met vormen van samenwerking tussen mensen en gemeenschappen en met initiatieven van zorg voor een levend ecosysteem worden onder de aandacht gebracht. Ook de ervaringen van partnerorganisaties van Broederlijk Delen worden in het tijdschrift beschreven: CENDA in Bolivië, REDSAG in Guatemala en Pelum in Oeganda.

Tijdens het internationale webinar van 7 oktober konden vier auteurs op een boeiende manier een aantal cruciale ideeën toelichten. Betrek mannen meer bij voedsel en voedselbereiding en bij de zorg om de kinderen. Genderongelijkheid moet verbonden worden met andere vormen van ongelijkheid en machtsrelaties zoals sociale en etnische ongelijkheid (de zogenaamde intersectionaliteit). Die ongelijkheden zijn te vinden op verschillende niveaus van de samenleving (het huishouden, de gemeenschap, de natie, enz.). Toegang tot grond (o.a. via gezamenlijk eigendomsrecht van man en vrouw en eigendomsrecht op naam van de vrouw) en tot andere productiemiddelen (zoals landbouwleningen),  is cruciaal voor een grotere autonomie van vrouwen en dus meer gelijkheid. Een evenwichtige relatie van mens tot de natuur is even belangrijk als die tussen mensen. Hieromtrent kunnen we veel leren van de cosmovisie van inheemse volkeren waar mens en natuur streven naar harmonie.