Hidroituango, een tikkende tijdbom

De Hidroituango-waterkrachtcentrale in het noordoosten van het departement Antioquía in Colombia zorgt al jarenlang voor beroering. Het bedrijf Empresas Públicas de Medellín is sinds 2010 bezig met de bouw van de grootste stuwdam van het land, die rond de 3.800 hectare onder water zal zetten en ongeveer 12 gemeentes treft. Milieu- en mensenrechtenactivisten die zich kantten tegen de bouw van de dam, worden bedreigd, aangevallen of vermoord.

Isabel Cristina Zuleta van Ríos Vivos, een actiegroep van lokale boeren, kwam in het voorjaar samen met andere mensenrechtenverdedigers uit de Andes-regio naar het Europees Parlement om een gezamenlijk rapport voor te stellen over bedreigingen en geweld tegen milieu- en mensenrechtenactivisten. Isabel en haar collega’s worden als oproerkraaiers en misdadigers weggezet in hun land. Zelf werd Isabel al verschillende keren bedreigd en aangevallen. Omdat ze zich verzet tegen de dam, omdat ze protesteert tegen de milieuvervuiling en de sociale impact van dit grote project.

Geef onze doden rust

Ríos Vivos wil vermijden dat het stuwmeer de geschiedenis van de burgeroorlog wegspoelt. De meer dan 600 vermiste personen, vermoord in de regio tijdens de conflicten met de FARC en paramilitairen, moeten respect krijgen. Velen liggen anoniem begraven langs de rivier. Als het stuwmeer van de Hidroituango-centrale gevuld wordt, is er geen mogelijkheid meer om de lichamen terug te vinden. Isabel hoopt dat de waarheid over de vermiste personen alsnog boven water komt en de getroffen families hun rouw kunnen afsluiten.

Het terugvinden van de vermiste lichamen is niet de enige bekommernis van Isabel en haar collega’s. Het grootschalige energieproject heeft ook op andere terreinen nefaste gevolgen. Voor de bouw van de dam werden meer dan 700 gezinnen verdreven van hun grond en werden 4500 hectares tropisch woud gekapt. Hierdoor verdwijnt ook landbouwgrond en nemen visbestanden af, waardoor lokale boeren en vissers hun inkomen verliezen.

De natuur slaat terug

"We hebben altijd al gezegd dat deze rivier niet in te dammen is. Maar de dam is belangrijker dan onze levens voor zij die de macht in handen hebben."

 

William Guttièrez – Lokale visser

In april 2018 sloeg het noodlot toe. Lawines zorgden ervoor dat de tunnels die gegraven werden om de bedding te verleggen, instortten. Het stuwmeer liep sneller dan gepland vol, terwijl de dam nog niet was afgewerkt. Toen de afsluiting van een noodtunnel het onder de grote druk begaf, overstroomden lager gelegen gebieden. Huizen werden vernield en families verloren al hun bezittingen. Bovendien werden meer dan 11 gemeenten geëvacueerd omdat men vreesde voor een nog grotere ramp. Het was lang bang afwachten of de dam al dan niet zou standhouden. Met het einde van het regenseizoen in zicht, is het risico op een dambreuk inmiddels afgenomen.

"Er was geen humanitaire hulp, we werden volledig aan ons lot overgelaten. Geen shelter, geen eten, niets."

 

Isabel Cristina Zuleta

Milieuactivisten hekelen de nalatigheid van de eigenaar van het project en de overheid die de milieuvergunning uitreikte, omdat ze geen rekening hielden met de geografische eigenheid van de regio. Ze vermoeden ook dat er gebruik werd gemaakt van minderwaardig bouwmateriaal om kosten te besparen. De overheid heeft intussen een onderzoek ingesteld naar de verantwoordelijkheid van het energiebedrijf. Voor de geëvacueerde bevolking is er nog geen oplossing.