Extreme ongelijkheid en racisme

Guatemala is de belangrijkste economische speler van Centraal-Amerika. Het land heeft een grote biodiversiteit en een rijke ondergrond. Toch leeft de helft van de bevolking onder de armoedegrens en zelfs 13 % in extreme armoede.

De grote meerderheid van de armen is van inheemse afkomst en woont in gemeenschappen op het platteland.

Extreme ongelijkheid en racisme

Het land worstelt met de nasleep van een lange en gewelddadige burgeroorlog (1960 - 1996) en hoge criminaliteitscijfers die sinds het einde van het conflict niet gedaald zijn. Het gewapend conflict was een reactie op de extreme ongelijkheid en raciale discriminatie die Guatemala kenmerkte. 

De overwegend inheemse boerenbevolking is doorheen de geschiedenis steeds uitgesloten van de macht, gewelddadig onderdrukt, misbruikt en gediscrimineerd. Tot op de dag van vandaag worden zij het sterkst getroffen door ondervoeding, armoede en uitsluiting. De inheemse en boerenbevolking is echter wel blijven strijden voor haar rechten, voor landhervormingen en voor een ander landbouwbeleid.

Corruptie en geweld

Guatemala is een van de meest gewelddadige en straffeloze democratieën ter wereld. De werking van het gerecht is ondermaats en de ruimte voor het maatschappelijk middenveld en mensenrechtenactivisten is beperkt. Grootschalige corruptie, waar zowel de overheid als grote economische spelers bij betrokken zijn, is schering en inslag.

Dankzij de inspanningen van enkele moedige figuren binnen het gerecht, van de VN-commissie tegen de Straffeloosheid, en van mensenrechtengroeperingen worden corruptie en andere misdaden tegen de bevolking eindelijk aangepakt.

Politieke situatie

In aanloop naar de presidentsverkiezingen kwamen vanaf april 2015 tienduizenden mensen op straat om het ontslag van de regering te eisen. De aanleiding was het onderzoek van de VN-commissie naar 3 grote corruptieschandalen. Zowel de vicepresident als de president moesten aftreden vóór de eerste ronde van de verkiezingen. De regerende partij was in een klap kansloos voor de nieuwe verkiezingen.

De 3 partijen die nog kans maakten om een nieuwe president aan te leveren, boden weinig perspectief op grondige politieke hervormingen. Die zijn echter wel nodig om van Guatemala een rechtvaardigere samenleving te maken, waar ook de verarmde bevolking een goed leven kan uitbouwen en inspraak in het overheidsbeleid heeft.

Begin 2016 kwam  Jimmy Morales aan de macht voor de FCN, een partij opgericht door ultrarechtse ex-militairen.  Er is voorlopig nog geen sprake van een echt politiek alternatief. Nieuwe corruptieschandalen en massamanifestaties blijven dan ook deel uitmaken van de dagelijkse realiteit in Guatemala.

Nieuwe spanningen

De rijkdommen van het land zijn ongelijk verdeeld. Dat weerspiegelt zich in het grondbezit, de uitputting van de natuur en discriminatie van de inheemse volkeren. De inheemse gemeenschappen werden tijdens de burgeroorlog zeer zwaar getroffen door onderdrukking en geweld. Het sociaal weefsel werd helemaal kapot gemaakt. Nu zorgen de grote mijnbouw- en energieprojecten voor nieuwe spanningen, geweld en conflicten.