Duurzaam moestuinieren voor een bloeiende toekomst

Doña Salome is druk in de weer met aardappelen te oogsten wanneer we haar zien, en blijft in de grond wroeten terwijl we met haar praten. Thuis wachten haar dieren en haar moestuin. Haar man reed net het dorp uit om groenten te leveren in de stad. Doña heeft het druk, maar ze zou het niet anders willen. "Ze noemen me hier heel progressief," lacht ze breed.

Progressief lijkt nogal zacht uitgedrukt. Het feit dat Salome als vrouw zo druk aan het werk is, is al vooruitstrevend op zich. Daarbij komt dat ze een eigen jeep heeft. Dat haar familie groenten verkoopt in de stad. Dat ze kan sparen. Dat ze op eigen kosten een tweede moestuin plaatste. Dat haar kinderen naar de universiteit in Cusco gaan, en ga zo maar door. Een heel rijtje impressionante verwezenlijkingen. Maar zo was het natuurlijk niet altijd.

Duurzame moestuintjes

In de gemeenschap van doña Salome waren er in het verleden niet veel kansen voor de inwoners. De weersomstandigheden zijn er niet ideaal voor het verbouwen van gewassen en wat wel groeit, wordt verpest door de uitlaatgassen van de driehonderd vrachtwagens van de nabijgelegen mijn die dagelijks door de gemeenschappen denderen. Centro Bartolomé de las Casas (CBC), een partnerorganisatie van Broederlijk Delen, bedacht een oplossing om die gevolgen van de klimaatverandering en die vervuiling te omzeilen: moestuintjes.

Die moestuintjes zouden er op een duurzame manier komen. CBC bracht families in Cotabambas op de hoogte van hun plannen, en vertelde hen dat iedere familie zelf voor 70 procent van de kosten van de moestuin zou moeten opdraaien. De rest nam CBC voor zijn rekening.

Hoewel de kosten laag gehouden werden, betekende dat nog steeds dat de families een flinke duit moesten ophoesten. De families stonden in eerste instantie wantrouwend tegenover het idee, maar toen ze inzagen hoe hun leven er op vooruit zou gaan, sloegen de families aan het sparen. Door zelf te bouwen en goedkope materialen te gebruiken, kon CBC inmiddels al 47 moestuinen van zo´n 200 meter oppervlakte in Cotabambas plaatsen. En die worden nog steeds aangevuld met moestuinen die families op eigen houtje plaatsen, met de winst van hun oogst.

Heerlijke aardbeien

CBC leert de inwoners van de gemeenschappen tijdens verschillende workshops hoe ze zelf moestuinen kunnen bouwen. En uiteraard ook hoe ze die moestuinen optimaal kunnen benutten. Daarnaast koopt CBC de nodige zaden voor hen in de steden. De families mogen zelf kiezen wat ze graag willen verbouwen, maar de voorkeur van de meeste families gaat naar aardbeien.

"Aardbeien zijn heerlijk," lacht een buurvrouw van doña Salome, terwijl ze er eentje uit haar moestuin plukt en aan mij geeft. De aardbeien zijn een stuk groter dan ik gewend ben. En vooral een stuk zoeter. "Wij zijn allemaal verkocht sinds we ze voor het eerst proefden. Aardbeien haden wij hier nooit. En aardbeien doen het razend goed op de markt," vertelt ze. De bengelende aardbeitjes in haar vlecht bevestigen hoe gek de vrouw op de vrucht is.

Met de winst naar de universiteit

Ook in de moestuin van doña Salome zijn, naast wortels, sla, bloemkool en tomaat, aardbeien te vinden, al wil ze graag meer aardbeien kweken. Het liefst zou ze de helft van haar moestuin uit aardbeien zien bestaan. "Het kost ons drie sol om een kilo aardbeien te kweken. Vervolgens kunnen we die verkopen voor tien tot twaalf sol per kilo, en iedere week kunnen we wel 30 kilo aardbeien oogsten! Zo veel geld heb ik nooit eerder kunnen verdienen," vertelt ze.

Salome kon haar kinderen naar de universiteit sturen. Ongezien in de gemeenschap.

De vrouw kon met haar winst niet alleen een jeep aanschaffen om de groenten naar de markt te brengen, ze kon zelfs haar kinderen naar de universiteit sturen. En dat was ongezien in de gemeenschap. Ze lacht weer: "Ik zei het toch, ik ben progressief! En soms een beetje raar hier in de gemeenschap, ze vinden me een heel stuk moderner."

Geen groente van de markt meer

Hoewel ze met haar jeep dikwijls naar markten in de steden rijdt, koopt ze er niks meer. "We hebben zelf meer dan genoeg groenten en fruit voor mijn gezin. Bovendien vertrouw ik het eten van de markt niet meer, ik wil gezond eten. Ik wil weten waar het eten vandaan komt en zeker zijn dat er geen pesticiden aan te pas kwamen," legt ze uit.

"Ik wil gezond eten. Ik wil weten waar het eten vandaan komt en zeker zijn dat er geen pesticiden aan te pas kwamen."

Doña Salome laat ons zien op hoeveel verschillende vlakken de moestuinen die CBC met hulp van Broederlijk Delen plaatste, invloed hebben. Niet alleen zorgt het project voor een economische vooruitgang, het leert de families kennis maken met natuurlijke landbouw. Er worden geen chemische stoffen gebruikt, en de groenten kunnen veel sneller geoogst worden door deze manier van werken. Normaal duurt het zo'n vier maanden tot sla geplukt kan worden. In de moestuintjes duurt dat slechts anderhalve maand.

Belangrijke stap vooruit op vlak van gendergelijkheid

Maar belangrijker is dat het project een zeer grote stap vooruit is in de strijd naar gendergelijkheid. In bijna iedere familie in Cotabambas is het de vrouw die zich over de moestuin ontfermt. Daardoor is de man plots niet meer de enige kostwinner, en krijgt de vrouw een belangrijkere rol in het gezin. Een rol die vervolgens ook op andere terreinen wordt uitgewerkt. De vrouw wordt actiever in het werk op het veld, en we zien een koppel naast het huis van Salome zelfs samen huizen bouwen.

Dankzij de moestuinen leren families hun plan trekken. Ze leren zelf oplossingen zoeken. Ze leren dat de vrouw tot evenveel in staat is als haar echtgenoot. Ze leren sparen. En ze leren dat ze heel wat meer kunnen bereiken dan ze ooit voor mogelijk hadden gehouden. Salome loopt over van trots wanneer ze vertelt over wat zij allemaal zelf heeft bereikt. En als het aan haar ligt, zal ze nog een hoop meer bereiken in de toekomst.