Het coronavirus raast in sneltempo de wereld rond en overal worden maatregelen getroffen om het virus een halt toe te roepen. Zo ook in Israël en Palestina, waar het openbare leven tot stilstand komt. De situatie van Palestijnen in de bezette gebieden baart grote zorgen. Katelijne Suetens, beleidsmedewerker Israël en Palestina, schetst de huidige situatie.

Update 8 april 2020 (lees ook: update 23 maart)

9000 bevestigde gevallen en 60 overlijdens in Israël met de ultraorthodoxe joodse gemeenschap disproportioneel hard getroffen. 260 bevestigde gevallen in bezet Palestijns gebied (oPt), 247 op de Westelijke Jordaanoever en 13 in Gaza. 1 persoon overleed, een oudere vrouw die besmet werd door haar zoon, een uit Israël teruggekeerde arbeider. Dat zijn de cijfers en die vertellen meer dan je op het eerste zicht zou denken. 

Westelijke Jordaanoever

Indien het virus zich verder verspreid is er grote vrees dat het gezondheidssysteem van de PA, uitermate verzwakt door 53 jaar militaire bezetting, heel snel zal instorten en de gevolgen daarvan zullen niet alleen de Palestijnen treffen.

Het leek aanvankelijk alsof de Palestijnse Autoriteit (PA) er in geslaagd was om begin maart de uitbraak in toeristische hotspot Bethlehem in te dijken, maar het virus verspreidt zich nu toch over de Westelijke Jordaanoever. Als bron van besmetting wordt er vooral gewezen naar arbeiders, die zijn blijven werken in Israël of in de nederzettingen om hun gezin te onderhouden. Aanvankelijk werd overeengekomen dat 10.000 arbeiders gedurende 2 maanden in Israël zouden verblijven om de bouwsector draaiende te houden. Nu de restricties op de bewegingsvrijheid in Israël almaar strikter worden, moeten deze arbeiders aan de vooravond van de Pesach viering terug naar de Westelijke Jordaanoever. De PA vreest dat dit tot een snelle toename van het aantal besmettingen zal leiden en vraagt aan Israël om iedereen voor terugkeer te testen. Een akkoord daarover lijkt, na een aanvankelijk afwijzen door Israël, nu toch in de maak. Verder rekent de PA ook op de burgerzin van de mensen zelf om zich gedurende 2 weken in thuisquarantaine te plaatsen. Indien het virus zich verder verspreid is er grote vrees dat het gezondheidssysteem van de PA, uitermate verzwakt door 53 jaar militaire bezetting, heel snel zal instorten en de gevolgen daarvan zullen niet alleen de Palestijnen treffen. Maar de Palestijnen blijven ook niet bij de pakken neerzitten. De Al Quds universiteit heeft met succes een ventilatiemachine getest, die op grote schaal gemaakt kan worden van beschikbare materialen. Zowel in Gaza als op de Westelijke Jordaanoever worden fabriekjes en ateliers omgevormd tot productiecentra voor mondmaskers en beschermingsschorten. 

Er is nog steeds geen akkoord over het lot van de 5.000 Palestijnse gevangenen in Israël, waaronder 700 ouderen en zieken, 183 kinderen en 43 vrouwen. Onze partners Adalah, DCI-P en WCLAC blijven de Israëlische overheid, het hooggerechtshof en VN-instellingen bestoken met brieven en petities om minstens de kwetsbare gevangenen vrij te laten. Israël liet immers wel Israëlische gevangenen vrij.

De afgelopen weken gingen de Israëlische autoriteiten, ondanks coronamaatregelen, ongestoord verder met het vernietigen van huizen, water- en sanitaire voorzieningen, landbouwgrond en boomgaarden, voornamelijk in zone C. Er werd zelfs materiaal in beslag genomen voor een veldhospitaaltje om de kwetsbare bedoeïengemeenschappen te ondersteunen in de strijd tegen COVID-19. Onder druk van mensenrechtenorganisaties kondigde Israël gisteren aan tijdelijk geen bewoonde structuren meer te vernietigen. Maar COVID-19 heeft ook perverser gevolgen: nu de Yeshiva’s, joodse religieuze scholen, verplicht gesloten zijn, verveelt de kolonistenjeugd zich en is er een duidelijke stijging van het geweld tegen Palestijnen. Vooral de extremistische, radicaal nationalistische Hilltop youth komt van hun bergtop af om de Palestijnse boeren en dorpen rondom hun illegale nederzettingen lastig te vallen met grof geweld en vandalenstreken. Nu het leger druk is met corona in Israël en de internationale gemeenschap de andere kant opkijkt, zien zij hun kans schoon om nog meer Palestijns land in te palmen. 

Gaza

De 13 bevestigde gevallen in Gaza zijn allemaal mensen die getest zijn tijdens hun verblijf in één van 27 quarantaine faciliteiten, ingericht in hotels, gezondheidscentra en ziekenhuizen. Het zijn personen die recent naar Gaza zijn  teruggekomen via de Rafah grensovergang met Egypte en hun contacten in quarantaine. 8 van de 13 zijn ondertussen genezen. Iets meer dan 1850 mensen verblijven in deze quarantaine centers. Dat is het goede nieuws. De epidemie is nog niet doorgedrongen in de Gazaanse gemeenschap. Dat is ook de strategie die Dr. Majdi Dhaher, hoofd van het corona virus response committee in Gaza, uit de doeken deed in een webinar georganiseerd door mensenrechtenorganisatie B’tselem: het virus zal niet tegengehouden worden, uiteindelijk zal ook de bevolking van Gaza immuniteit moeten opbouwen en de epidemie doormaken. Wat het Ministerie van gezondheid in Gaza nu probeert, is maximaal tijd winnen om zich zo goed mogelijk voor te bereiden. In de weinige tijd die hun rest trachten ze de tekorten aan testkits, medisch materiaal, medicijnen en getraind medisch personeel zo goed en zo kwaad mogelijk aan te vullen. In de huidige wereldwijde wedijver voor beademingsmachines en persoonlijk beschermingsmateriaal is de Hamas-overheid bijzonder slecht uitgerust om dit klaar te spelen. Ze rekenen dan ook op internationale partners zoals de VN agentschappen en bevriende naties om hen bij te staan. Als internationaal netwerk CIDSE deden we samen met onze protestantse collega’s van Act EU een oproep aan de EU en de lidstaten om het VN COVID-19 noodplan voor de oPt snel te financieren. We bezorgden de oproep ook aan ons Belgisch Ministerie van Buitenlandse Zaken. Het is inderdaad een race tegen de tijd want meer dan 1000 inwoners van Gaza wachten aan de grens met Egypte en de verwachting is dat met het begin van de Ramadan binnenkort, dat aantal nog stevig zal stijgen. Naast medisch materiaal heeft de verarmde bevolking van Gaza natuurlijk ook extra nood aan voedselhulp om de periode zonder inkomsten door te komen. Het is dan ook bijzonder wraakroepend dat Israël opnieuw van start is gegaan met het sproeien van pesticiden in wat zij beschouwen als de bufferzone tussen Israël en de Gazastrook. De weinig accurate sproeivliegtuigen beschadigen immers ook de gewassen van Palestijnse boeren, die net nu cruciaal zijn voor de aanvoer van verse groenten en fruit. Onze partners Gisha en Adalah stuurden samen met Gazaanse mensenrechten organisatie Al-Mezan een dringende brief naar de Minister van Defensie om het sproeien onmiddellijk stop te zetten. 

Israël

In Israël blijft de aandacht van het publiek schipperen tussen corona enerzijds en de saga van de regeringsvorming anderzijds. In Israël is alles politiek, zegt men, en dat wordt dezer dagen absoluut bevestigd. Een week of wat geleden kwam Blue & White leider Benny Gantz terug op zijn verkiezingsbelofte om nooit of te nimmer in een regering te stappen met de van corruptie beschuldigde Benjamin Netanyahu. Omdat de COVID-19 crisis een krachtdadige, volwaardige regering vereist, ging hij akkoord met de vorming van een éénheidsregering. Eerst zal Netanyahu anderhalf jaar premier blijven waarna Gantz het van hem overneemt. Prompt stapte de helft van zijn partij op. Ze vinden het kiezersbedrog en zien in de deal het zoveelste manoeuvre van Netanyahu om aan de macht te blijven, ook na dat anderhalf jaar. Maar Gantz en Netanyahu onderhandelen nu al meer dan een week over de details van het akkoord en een doorbraak is nabij. Gantz ging naar eigen zeggen overstag omdat het land een medische en socio-economische crisis het hoofd te bieden heeft en wil een noodregering van zes maanden, die zich enkel daarop richt. Maar dat is buiten Netanyahu en zijn uiterst rechtse coalitiepartners gerekend.  De 2 grote twistpunten in de onderhandelingen gaan helemaal niet over de strijd tegen corona en de economische gevolgen. Voor Netanyahu is het cruciaal dat Gantz akkoord gaat met annexatie van delen van de Westelijke Jordaanoever in de komende zes maanden. Het Trump Plan heeft daar immers groen licht voor gegeven en de extreem rechtse partijen, die de belangen van de kolonistenbeweging behartigen, vrezen dat de -window-of-opportunity- zich wel eens snel zal kunnen sluiten. Trump’s herverkiezing is een stuk onzekerder nu hij het vermoedelijk zal moeten opnemen tegen Joe Biden en ook corona roet in het eten strooit. Begin deze week zou er een akkoord zijn bereikt. Een vage formulering die een compromis inhoudt maar we mogen er van uitgaan dat in de komende weken, zeker nu de aandacht van de internationale gemeenschap elders is, annexatie zal van start gaan. Wij blijven via onze regering en EU parlementsleden er bij de EU op hameren dat annexatie om een krachtdadige reactie vraagt en dat de tijd voor tandeloze verklaringen voorbij is. 

De andere twistappel in de onderhandelingen voor een éénheidsregering, is de controle over de commissie justitie.  Deze commissie benoemt rechters en de  afgelopen jaren hebben Netanyahu en vooral zijn extreem rechtse coalitiepartners, alles in het werk gesteld om het Israëlische rechtssysteem uit te hollen en te verzwakken. Gantz lijkt dit nu te willen omkeren maar stuit op groot verzet. Een compromis is ook hier in de maak. Benoemingen van sleutelfiguren zullen gezamenlijk worden genomen. Kortom het ziet er stellig naar uit dat na de Pesach vakantie, de éénheids-/noodregering dan toch van start zal gaan. 

Naast Gantz en Netanyahu is één andere ministerpost ook al zeker: die van Minister van volksgezondheid Yaakov Litzman. Dit tot grote ontsteltenis van een groot deel van de Israëlische bevolking. Litzman, zelf een ultraorthodoxe jood, wordt er immers voor verantwoordelijk gehouden dat zijn gemeenschap vandaag veel harder getroffen is door de epidemie. Veel ultraorthodoxe steden zoal Bnei Brak bij Tel Aviv, en wijken in Jeruzalem zijn echte hotspots van de epidemie. Daar zijn een aantal verklaringen voor. Het zijn arme gemeenschappen, bestaande uit kroostrijke gezinnen in dichtbevolkte flats waar social distancing moeilijk is. Het zijn ook erg hechte gemeenschappen, die veel in groep doen, bidden vanzelfsprekend, maar ook allerlei feesten en ceremonies. Ze beschikken niet over moderne communicatiemiddelen zodat de overheidsmaatregelen tegen de verspreiding van het corona-virus hen veel te laat bereikten. Bovendien bleek net de Minister van volksgezondheid, aangespoord door vooraanstaande rabbijnen, gepleit te hebben om Yeshiva’s en andere ultraorthodoxe instellingen niet te sluiten op het moment dat de rest van het land al helemaal in lockdown was. Tot overmaat van ramp raakten Litzman en zijn vrouw dan ook nog eens zelf besmet met corona omdat ze zich niet aan de opgelegde maatregelen hielden. Litzman besmette vervolgens het hele nationale corona-respons team of dwong hen in quarantaine, Netanyahu incluis. Maar deze man blijft op post in de nieuwe regering want Netanyahu wil zijn ultraorthodoxe coalitiepartners niet voor de borst stoten… in Israël is alles politiek, ook de strijd tegen het corona-virus.  

Een strijd die het land, op het fiasco van de ultraorthodoxe gemeenschap na dan, behoorlijk goed voert. De Israëlische samenleving is immers zeer goed voorbereid op rampen en crisissen na meer dan 70 jaar op continue voet van oorlog. De Shin Bet, de Israëlische geheime dienst, is verantwoordelijk voor de wereldwijde jacht op medisch materiaal, ventilatoren, beschermingskledij, test kits en doet dat met succes. De capaciteit in de ziekenhuizen wordt snel opgebouwd. Het Israëlische leger wordt ingezet om de lockdown af te dwingen in ultraorthodoxe steden en wijken. Naar verluidt werden de soldaten er wel nadrukkelijk op gewezen dat dit geen actie in bezet Palestijns gebied is en dat het gebruik van geweld ten allen tijden proportioneel moet zijn. Mobiele telefoongegevens worden gebruikt om corona-patiënten in kaart te brengen. Er wordt op grote schaal getest, al lijkt de voorraad reagentia stilaan uitgeput te raken. Voor de Pesach viering heeft de regering een nooit geziene avondklok ingesteld. De Israëlische bevolking krijgt deze dagen een klein beetje een idee van wat het leven onder een 53 jarige militaire Israëlische bezetting zoal inhoudt…

Katelijne Suetens

© Foto – Frederick Swinnen