04 mei 2020 - Haiti - Pieter Thys

Ruim een maand geleden werden de eerste officiële coronabesmettingen in Haïti bekend gemaakt. Sindsdien steeg het aantal besmettingen langzaam en werden ook al de eerste sterfgevallen opgetekend. De aanpak van de coronacrisis door de Haïtiaanse overheid boezemt weinig vertrouwen in. Naast een gezondheidscrisis dreigt er bovendien een voedseltekort.

In deze context zetten onze partners zowel in op bewustmakingsactiviteiten in kwetsbare, afgelegen gemeenschappen als op het ondersteunen van boerenfamilies met innovatieve inkomstverwervende activiteiten en het verzekeren van de lokale voedselproductie.

Een kwetsbare uitgangssituatie

De coronacrisis treft Haïti op zijn kwetsbaarst. Na ruim anderhalf jaar van straatprotesten en volksopstanden tegen het wanbeheer, de corruptie en de straffeloosheid van het regime aan de macht, ligt de Haïtiaanse economie in de touwen, verloor de nationale munt bijna de helft van zijn waarde, en functioneren openbare instellingen, waaronder staatsziekenhuizen, niet of nauwelijks. Het geloof van de bevolking in haar politieke leiders, en dan vooral haar president Jovenel Moïse, bereikte een absoluut dieptepunt, maar hoewel het regime af en toe leek te wankelen temidden van de protesten, hield het uiteindelijk wel stand.

Het gebrek aan geloofwaardigheid van de overheid, gekoppeld aan een diepe economische crisis en een erg zwakke gezondheidsinfrastructuur, zorgen voor een erg ongunstige uitgangssituatie voor het beheersen van de coronacrisis in Haïti.

Tegenstrijdigheden in het beleid

Hoewel de Haïtiaanse overheid snel een aantal maatregelen nam – zoals het afsluiten van het luchtverkeer, het sluiten van scholen en fabrieken, het instellen van een nachtklok, en een verbod op bijeenkomsten met meer dan tien personen – vielen toch vooral de tegenstrijdigheden in het beleid op. Zo trachtte de overheid om enkele openbare markten in de hoofdstad Port-au-Prince te sluiten, maar ging wel verder met het uitreiken van nieuwe identiteitskaarten waarvoor mensen in drukke rijen moeten staan wachten. De bevolking werd verzocht zo veel mogelijk thuis te blijven, maar er werden geen maatregelen genomen om arme gezinnen te helpen om tijdens de crisis in hun levensonderhoud te blijven voorzien. Haïti aanvaardde verschillende vliegtuigen met uit de VS gedeporteerde Haïtianen, waarvan enkelen achteraf positief bleken te testen op het coronavirus. Een maand ver in de crisis gingen de fabrieken in de industriële parken ook terug open, wat de indruk wekt dat economische overwegingen het voorlopig halen op volksgezondheid.

Dreigende voedselcrisis

De coronacrisis dreigt ook een grote impact te zullen hebben op de beschikbaarheid en toegankelijkheid van voedsel op de lokale markt. Vanwege van buitenaf opgelegde vrijemarktmaatregelen en een gebrek aan omkadering van lokale boeren door de eigen overheid verloor Haïti sinds de late jaren 80 stelselmatig zijn voedselsoeverneiniteit. Vandaag wordt meer dan de helft van wat Haïtianen aan voedsel consumeren, ingevoerd vanuit het buitenland. Het sluiten van de grenzen vanwege de coronacrisis jaagde meteen de voedselprijzen de hoogte in, terwijl er geen beleid werd ontwikkeld om de lokale voedselproductie aan te zwengelen via omkadering van lokale boeren.

Sensibilisering en preventie

Onze lokale partners werken in gemeenschappen die nauwelijks bereikt worden door de officiële sensibiliseringscampagnes. Bovendien is er ook veel ongeloof bij de bevolking over het bestaan van het virus. Onze partners genieten het vertrouwen van de gemeenschappen, en zijn daarom goed geplaatst om de bevolking te informeren over het coronavirus, manieren om zich ertegen te beschermen, en wat te doen als iemand ziek wordt. Zo heeft onze partner SKDK zijn eigen radiostation in het bergdorp Carice, dat dagelijks informeert over het coronavirus. Onze nationale partner POHDH heeft dan weer een wekelijks radioprogramma op een nationaal radiostation dat volledig geweid is aan de coronacrisis. De partnerorganisaties voorzagen ook lokale boerenverenigingen van megafoons, flyers en posters, en voorzagen publieke plaatsen van emmers ontsmet water en zeep opdat mensen regelmatig de handen zouden kunnen wassen.

In Haïti heeft slechts een derde van de bevolking thuis toegang tot water en zeep.

Voedselproductie en inkomstverwervende activiteiten

Onze partners kwamen ook snel tot het inzicht dat er naast sensibilisering en preventie rond het coronavirus, ook bijzondere aandacht moest gaan naar de ondersteuning van activiteiten die het inkomen van boerenfamilies aanvullen en bijdragen tot een meer evenwichtige voeding voor de gezinnen.

Zo ondersteunt ITECA boerenverenigingen met de productie van bonen, pindanoten en bananen op bevloeide gronden in de gemeente Belladère, vlakbij de grens met de Dominicaanse Republiek. SJM ondersteunt boeren in de bergdorpen in het Noordoosten van Haïti met de productie van yam, een voedzaam lokaal knolgewas.

© Pieter Thys – In visvijvers worden verschillende soorten vis gekweekt voor verkoop en eigen consumptie.

In het bergdorp Mont Organisé legde een jongerenorganisatie in 2018 met steun van SJM een visvijver aan om de gemeente van vis te voorzien, voedsel dat in de bergen moeilijk te vinden is en daardoor ook heel duur is. Vandaag beschikt de jongerenorganisatie al over drie visvijvers, waarin verschillende variëteiten vis worden gekweekt voor verkoop op de lokale markt en voor eigen comsumptie. In de gemeente Carice begonnen enkele boerenfamilies vorig jaar dan weer met het kweken van bijen om lokaal honing te produceren. Vandaag oogsten de boerenfamilies hun eigen honing en verkopen die op de lokale markt. In de gemeente Capotille experimenteert een vrouwenvereniging met steun van SJM met de productie van morenga en de verwerking ervan in poeder dat rijk is aan proteïnen en vitaminen en dat als voedselsupplement kan worden gebruikt.

© Pieter Thys – Boerenfamilies leggen kleine irrigatiekanalen aan om hun velden te bevloeiien.

Vanwege de verregaande ontbossing en de klimaatverandering, wordt het voor de boerenfamilies ook steeds moeilijker om voedsel te blijven produceren, want de regen wordt steeds schaarser en onvoorspelbaarder. Daarom begeleiden verschillende partnerorganisaties boerenfamilies met het opzetten en beheren van kleine irrigatiesystemen waarmee ze hun veldjes ook in periodes van weinig neerslag kunnen blijven bevloeien.