Burundese koffieboeren nemen het heft in eigen handen

Koffie is het belangrijkste exportproduct van Burundi. En de koffieteelt is een essentieel onderdeel van het familiale landbouwbedrijf. De recente privatisering van de koffiesector bracht grote onzekerheid met zich mee. De overheid gooide de deuren open voor rijke investeerders en de kleinschalige koffieboeren bleven in de kou staan. Om sterker te staan organiseerden ze zich in coöperaties en gingen ze op zoek naar middelen om zelf koffiewasstations te bouwen. Met succes.

Een bewogen geschiedenis

Jarenlang had de staat de controle over de koffiesector in Burundi. Koffieboeren produceerden koffiebessen en de staat kocht die op, deed de verwerking en organiseerde de verkoop.

Het beheer door de staat bleek ontoereikend en corrupt. De sector werd deels geprivatiseerd, maar de burgeroorlog en het economische embargo verhinderden enige bloei.

Na de vredesakkoorden in 2009 werd de koffiesector volledig geprivatiseerd. De staat verkocht haar wasstations – kleine fabriekjes die de rijpe koffiebessen opkopen en klaar maken voor de export – per opbod aan buitenlandse bedrijven. Kleine Burundese ondernemingen en coöperaties kregen niet de kans om mee te bieden. Bovendien verdwenen de minimumprijzen die de wasstations hanteerden voor het opkopen van koffiebessen.

Koffieboeren maken de rijpe koffiebessen schoon.

 

De koffieboeren bleven niet bij de pakken zitten. Ze organiseerden zich in coöperatieve verenigingen en gingen op zoek naar middelen om zelf koffiewasstations te bouwen. In 2004 werd CNAC, de confederatie van Burundese koffieboeren, opgericht. Broederlijk Delen en de lokale ngo Inades speelden hierbij een cruciale rol. CNAC heeft de privatisering kunnen bijsturen door ervoor te zorgen dat ook de koffieboeren zelf konden investeren in de koffiesector. Een aantal koffiecoöperaties kochten wasstations op.

De Horamama koffieverwerkingsfabriek

In 2012 zag Cococa het levenslicht. Cococa is een samenwerkingsverband van 33 coöperaties. Die sloegen de handen in elkaar om de commercialisering en export te vergemakkelijken en om kleinschalige producenten een stem te geven in de moeilijke Burundese koffiesector. Ze werken onder meer aan de verbetering van kwaliteit en kwantiteit en onderhandelde betere prijzen voor de koffie.

In maart 2016 slaagde Cococa erin om de laatste stap van de verwerking – het ontvliezen van de koffie –  in eigen beheer te krijgen. In samenwerking met Kampani, de Koning Boudewijnstichting, het Nederlandse ICCO Agribusiness Booster, Broederlijk Delen en zijn lokale partnerorganisaties Inades en ADISCO, richtten 27 lidcoöperaties de Horamama Coffee Dry Mill op. Een heuse primeur en een sterk voorbeeld van doorgedreven samenwerking. En gezien de privatisering van de koffiesector en de politieke crisis die al twee jaar aansleept, des te indrukwekkender.

 

De lidcoöperaties, samen goed voor zo’n 27.000 koffieboeren, hebben nu de gehele keten van productie tot export in handen. De fabriek kan vijf ton koffie per uur verwerken, ongeveer een zesde van de totale verwerkingscapaciteit in het land. Daarmee kan ze de hele productie van de betrokken coöperaties verwerken en op termijn nog eens een vergelijkbaar volume van derden. In 2017 werd er zo’n 1.900 ton koffie verwerkt.

In 2012 exporteerde Cococa voor het eerst zelf de koffie van zijn leden naar Europa, de Verenigde Staten en Japan en kan daardoor de boeren een betere prijs voor hun koffiebessen verzekeren.

Fairtradecertificering

De Cococa-koffieboeren dromen verder. Ze hopen binnen afzienbare tijd allen een fairetradelabel te behalen. Geen gemakkelijke opdracht: de coöperatieve ondernemingen moeten voldoen aan een aantal eisen op het vlak van interne organisatie, arbeidsvoorwaarden en milieuzorg.

Koffie in Burundi

 

Intussen kregen zeven lidcoöperaties een fairtradelabel van Fairtrade International (FLO). Een win-winsituatie: Burundi kan een hoogwaardige koffie exporteren, de boeren krijgen een betere prijs voor hun koffie en een premie die geïnvesteerd kan worden in de eigen organisatie en in sociale en milieuprojecten voor de gemeenschap.

Eerlijk loon voor koffieboeren

De Burundese koffiesector heeft het potentieel om echt lekkere koffie te produceren die door fijnproevers overal ter wereld wordt gesmaakt. Ondertussen blijft Broederlijk Delen de eigen initiatieven van de koffieboeren verder ondersteunen.

Ook zin gekregen in een lekker kopje zwart goud?