Bedrijven verplichten om wereldwijd de mensenrechten te respecteren: dat is het doel van een internationaal verdrag waarover van 26 tot 30 oktober bij de VN-Mensenrechtenraad in Genève onderhandeld wordt. Broederlijk Delen vraagt dat België haar engagement uit het regeerakkoord waarmaakt en actief meewerkt aan dit proces.

Update: lees hier de reactie van ons internationale netwerk CIDSE op de zesde onderhandelingssessie.

Of het nu gaat om de mijnbouwindustrie, grootschalige energieprojecten of de agro-business: tal van gemeenschappen die Broederlijk Delen ondersteunt in Latijns-Amerika, Afrika en Israël en Palestina worden dagelijks geconfronteerd met mensenrechtenschendingen in de context van bedrijfsactiviteiten. 

Vaak zijn buitenlandse bedrijven hiervoor verantwoordelijk, dragen ze eraan bij of zijn ze er via hun filialen, toeleveringsketens of financiële relaties mee verbonden. In de meeste gevallen wordt getroffen personen de toegang tot rechtspraak en –herstel ontzegd in hun eigen landen, net als in landen waar deze bedrijven hun zetel hebben. Vanwege complexe bedrijfsstructuren en handelsketens die de hele wereld omspannen, is het in de praktijk heel moeilijk om bedrijven effectief aansprakelijk te stellen. 

Van vrijwillig naar bindend

In 2014 kwam een VN-werkgroep voor het eerst samen met als doel een bindend instrument uit te werken dat een antwoord biedt op deze uitdagingen. Dat proces verloopt niet zonder slag of stoot: hoewel veel landen in het Zuiden uitgesproken voorstander zijn van een verdrag, botst het op de weerstand van machtige staten en economische belangen. Ook de Europese Unie toonde tot op heden een afwachtende houding. 

In 2018 kwam eindelijk een eerste echte ontwerptekst voor een verdrag op tafel, en in 2019 een aangepaste versie. De zesde sessie dit jaar bouwt hierop verder, met rechtstreekse onderhandelingen tussen staten. 2020 wordt dan ook een cruciaal jaar voor dit verdrag. 

Samengevat heeft het verdrag volgende grote doelstellingen:

  • Invoeren van een zorgplicht voor bedrijven in hun eigen activiteiten en die van bedrijven in hun waardeketen, van hun filialen en investeringen;
  • Bedrijven burgerlijk aansprakelijk stellen voor het veroorzaken of bijdragen aan inbreuken op de mensenrechten en voor niet-naleving van hun zorgplicht;
  • Garanderen van toegang tot rechtspraak en -herstel voor rechtenhouders (o.a. door de mogelijkheid tot collectieve juridische actie in te voeren en internationale samenwerking die voorkomt dat bedrijven aansprakelijkheid ontlopen);
  • Een duidelijk kader scheppen dat staten verplicht voorrang te geven aan mensenrechten boven economische en handelsbelangen;
  • Beschermen van mensenrechten- en milieuverdedigers.

Lees de analyse van ons internationale netwerk CIDSE voor meer details over de inhoud. 

België moet engagement waarmaken

Broederlijk Delen is blij dat de nieuwe regering dit dossier voor het eerst expliciet vermeldt in het regeerakkoord en een "actieve en constructieve" deelname belooft aan de VN-onderhandelingen. Maar ons land moet nu ook de daad bij het woord voegen: niet alleen door te pleiten voor meer actie van de EU, maar ook door zélf het woord te nemen en actief steun uit te spreken voor het verdrag. Daarbij is het cruciaal dat de inhoudelijke commentaren van ngo's op de ontwerptekst worden meegenomen.

Eerder dit jaar was er al de aankondiging van Europees Commissaris Didier Reynders, dat er in 2021 EU-wetgeving komt rond zorgplicht voor bedrijven op het vlak van milieu en mensenrechten. Ook in verschillende EU-lidstaten zien we ontwikkelingen in dezelfde zin. De coronapandemie heeft de noodzaak van een beter gereguleerde economie bovendien op scherp gesteld. De tijd is dus rijp voor ambitieuze en afdwingbare regels op globaal niveau. Waar wachten België en de EU nog op?

Download de uitgebreide briefing van Broederlijk Delen en andere Belgische ngo’s.

Download briefing