26 september 2017 - Gender - Oeganda

Begin september werd in Fort Portal (West-Oeganda) de eerste Rwenzori Women’s week  gelanceerd. Centraal stond het promoten van gendergelijkheid, en dat zowel op regionaal als nationaal vlak.

Enkele partnerorganisaties van Broederlijk Delen stonden mee aan de wieg van dit initiatief. Valerie, vrijwilliger voor Broederlijk Delen in Oeganda, was erbij en brengt verslag uit over deze week vol debatten, (levens)verhalen, dromen, opinies, verwachtingen en toekomstplannen. Ze was vooral aangegrepen door de invloed die de toegang tot natuurlijke rijkdommen heeft op de levensomstandigheden van vrouwen.

De dagelijkse realiteit van kleinschalige boeren in Oeganda,               een situatieschets

Een echtpaar in de Rwenzori-regio in West-Oeganda. Hij is een houthandelaar in eucalyptus, zij is huisvrouw. De eucalyptusboom groeit snel en brengt daardoor ook snel geld op, een welkom inkomen voor het gezin. Maar eucalyptus neemt veel water uit de bodem op en put daardoor de grond uit.

De man hakt het hout in de buurt. Zijn vrouw moet daardoor steeds verder van huis op zoek naar brandhout en water voor huishoudelijk gebruik. Ze is uren van huis weg, met of zonder de kleinste kinderen. De anderen blijven thuis, alleen.

Het begint te schemeren. De vrouw haast zich naar huis. Ze is ongerust, want haar man en kinderen hebben honger en onderweg moet ze opletten voor diefstal, aanranding of seksuele intimidatie.

Wanneer ze thuiskomt, wil ze meteen koken. Maar haar man is dronken en boos, omdat hij vindt dat zijn vrouw haar rol als huisvrouw niet goed opneemt. Bovendien verdenkt hij zijn vrouw ervan een relatie te hebben met een andere man. Ze wordt het slachtoffer van huiselijk geeld. Er is geen eten, geen water en de kinderen worden alleen gelaten …

Oeganda, Grace, water, gender, vrouwen, campagne

Uitputting van natuurlijke rijkdommen: des te voelbaar voor vrouwen

Een deelnemer aan de Women’s Week: "Wanneer je bossen plundert, heeft dat impact op vrouwen, kinderen, families, buren, gemeenschappen, dorpen." Bossen en hun biodiversiteit worden herhaaldelijk vernield voor handel, landbouw, brandhout, houtskool, bouwmateriaal. Dat heeft allerlei gevolgen, die des te voelbaar zijn voor vrouwen. 

  • Voedselonzekerheid: Door de uitputting van natuurlijke rijkdommen zoals de bodem en bossen, is er niet voldoende water en hout voor huishoudelijk gebruik en voor landbouw. Gewassen drogen uit of groeien niet meer. Voedsel is schaars en moet gekocht worden. Dat is duur.
  • Seksueel geweld: vrouwen moeten langere afstanden lopen om hout te sprokkelen en water te halen. Daarbij worden ze blootgesteld aan seksueel geweld door roekeloze handelaars in hout, dierensmokkel, ... Ook huishoudelijk geweld komt vaker voor.
  • Gehuurde arbeid: groothandelaars kopen massaal gronden op of eigenen ze zich toe. Het gezin is genoodzaakt om op hun eigen land te werken voor een hongerloon. De kleine vergoeding die ze ontvangen, wordt veelal door de man in het gezin besteed aan alcohol of het huwen van een 2e vrouw.
  • Alleenstaande vrouwen: de echtgenoten verlaten het gezin, omdat ze geen inkomen meer hebben. De vrouw neemt de rol van de man over, iets wat soms zelfs gebeurt als man en vrouw wel nog samenwonen.
  • Schoolverlaters: er is geen inkomen om school en ziektekosten te betalen.

Wanneer je bossen plundert, heeft dat impact op vrouwen, kinderen, families, buren, gemeenschappen, dorpen.

Verschillende oorzaken

Oeganda, campagne, Kifecha, JESE, gender, vrouwenAan de basis van deze problemen liggen verschillende oorzaken, zoals de toenemende bevolkingsgroei, corruptie, zwak bosbeheer, slechte landverdeling, -gebruik en -bezit, en het foutief gebruik van natuurlijke rijkdommen.

Oeganda heeft een jaarlijkse bevolkingstoename van 3,03%. Tegen 2025 schat men een populatie van 47 miljoen te hebben. Maar de natuurlijke rijkdommen groeien niet mee.

 

Een groot deel van de gronden is nog steeds in bezit van de koninkrijken, die afspraken hebben met investeerders in onder andere thee en rietsuiker. Daarnaast belanden criminele feiten vaak in een doofpot en gaan de wantoestanden gewoon door.

Vrouwenrechten zijn in de beleidsnota’s met betrekking tot bosbeheer en natuurbehoud opgenomen, maar zijn weinig vooruitstrevend. Genderinclusiviteit wordt maar beperkt toegepast.

Zo is vandaag de dag is slechts 30% van het grondbezit in handen van vrouwen. De andere 70% is in handen van de overheid (30%) en de private sector (40%), domeinen die door mannen worden gedomineerd. “In bezit hebben” wil bovendien nog niet zeggen dat de grond levenslang in je bezit is.

Samen sterk voor een betere toekomst

Hoe kan er verandering komen?

Tijdens de regionale Women’s Week werd er niet enkel gedebatteerd over de oorzaken van uitgeputte natuurlijke rijkdommen, landonteigening en de impact ervan op vrouwen en families, maar werd er ook stilgestaan bij hoe er verandering kan komen. Enkele pijlers die daarbij naar boven kwamen, waren deze:

  • creëer en versterk fora waarin vrouwen en gemeenschappen betrokken worden en die stakeholders aanmoedigen tot verder gerichte en inclusieve politieke dialoog,
  • benoem de corruptie en pak het fenomeen aan,
  • versterk het bewustzijn met betrekking tot mensenrechten, inclusief vrouwenrechten en correct natuurbeheer

De rol van de overheid

Tijdens de afsluitende ceremonie van de Women’s Week werden algemene oproepen gedaan aan de overheid, zo was er vraag naar:

  • samenwerking tussen de overheid, het middenveld en vrouwenrechtenorganisaties rond seksueel en huishoudelijk geweld 
  • bescherming van vrouwenrechten in relatie tot grondbezit
  • het herzien van het wetgevend kader rond vrouwenrechten
  • alternatieve en betaalbare energie
  • jeugd
  • meer betrokkenheid van vrouwen in kiesgebieden
  • investering in onderzoek naar schending van vrouwenrechten

Vooruitgang dankzij het 'Gender Action Learning System'

Oeganda, campagne, vrouwen, gender, GALS

 

Ook de partnerorganisaties van Broederlijk Delen werken rond deze thematiek met 45 000 rurale families in de Rwenzori-regio. Eén van de gebruikte tools in samenwerking met de Rwenzori Women’s Forum is GALS (Gender Action Learning System).

GALS is een visuele methodologie met aandacht voor gendergerechtigdheid en duurzame levensomstandigheden voor gezinnen. Ervaring leert dat verandering in genderrelaties mogelijk is in elke context, los van de tijd die erover gaat. Sensibilisering en betrokkenheid brengen respect en transformatie.

Het Ugandan Women’s Network stelt:

Vrouwen hebben kennis, informatie en ruimte nodig. Samen zijn we sterker. United Women we can

 

Valerie De Beuckelaer, vrijwilliger voor Broederlijk Delen in Oeganda