13 juli 2017 - Bolivia

In het voorjaar woedde er in de Chaco-streek van Bolivia en Paraguay een sprinkhanenplaag. Slecht nieuws voor de boeren: niet alleen kwam hun oogst in het gedrang, ook de bestrijdingsmethoden die normaal gebruikt worden doen meer kwaad dan goed. Onze partners kozen daarom resoluut voor een andere weg. 

Nachtmerrie voor boeren

Bolivia, plaag, sprinkhanen, natuurlijke rijkdomDe sprinkhanenplaag die in januari begon, bleef maandenlang in alle hevigheid woeden. De beestjes eten massaal gewassen van de boeren. Om de plaag tegen te gaan moeten de insecten op twee manieren worden aangepakt: als ze volgroeid zijn en de velden kaal eten, én als ze nog niet geboren zijn.

De eitjes van de sprinkhanen zitten onder de grond. De bedoeling was om deze eitjes uit te roeien, maar door overvloedige regens in maart zijn de eitjes vroeger uitgekomen en konden ze niet vernietigd worden zoals gepland.

 

Nu moet vooral voorkomen worden dat de jonge sprinkhanen groeien en zich verzamelen in grote groepen. Het effect op de landbouwvelden is immers rampzalig. Maar waar komen die massa’s sprinkhanen in de eerste plaats vandaan?

Monocultuur, bestemd voor export

Miguel Crespo, de directeur van Probioma, volgt de plaag al vanaf het ontstaan. Er zijn altijd sprinkhanen geweest, maar deze uitbarsting is uitzonderlijk. Ze komt volgens Crespo voort uit het landbouwmodel dat al 30 jaar lang heerst in het land: het model van monocultuur, bestemd voor de export.

Bedrijven gebruiken naar hartenlust chemische stoffen en verdelgingsmiddelen, en breiden steeds verder uit door grote stukken grond te ontbossen. Zo kunnen ze het jaar rond soja, mais, zonnebloem, sorghum, suikerriet en zelfs vee kunnen kweken.

Verstoord evenwicht

Maar wat heeft dat nu te maken met de komst van de sprinkhanen? Het grootschalige landbouwmodel heeft het natuurlijke evenwicht verstoord. Dieren die de sprinkhanen in bedwang houden, zoals vogels en amfibieën, verdwijnen. Maar ook wespen, zwammen, bacteriën en andere factoren die de sprinkhanen in het eitjes- of larvenstadium onder controle houden, kunnen moeilijk overeind blijven in het verstoorde ecosysteem.

Tel daarbij nog de klimaatverandering, en je krijgt een explosief probleem. Het gaat volgens Crespo dan ook om een milieucrisis, veroorzaakt door de agressieve ontbossing, de ontregelde regencyclus en de verstoring van het biologische evenwicht.

Een slechte remedie

De gebruikelijke methode om de sprinkhanen te bestrijden, is door ze uit te roken. In de Chaco worden daarvoor chemische middelen gebruikt die in Europa verboden zijn omdat ze zo toxisch zijn. De Bolivianen weten niet meer wat erger is: het probleem of de voorgestelde oplossing.

“Ze besproeien alles met hun chemische middelen, tot aan de grens met onze gronden toe. Ook de bossen hangen vol gif. Veel sprinkhanen zijn er niet gestorven, maar de geur heeft hen wel weggejaagd,” zei  Víctor Nicolás, inwoner van het dorp Yatirenda. De besproeiingen hebben bovendien het water besmet en hebben een slechte invloed op de gezondheid van de inwoners. 

Bolivia, plaag, sprinkhanen, natuurlijke rijkdom

Minder gif, meer biologische controle

Er zijn nochtans andere manieren om het probleem op te lossen. Probioma heeft meer dan 20 jaar ervaring in technische innovaties die de biodiversiteit bevorderen, zoals biologische controle. Dat is een manier om de sprinkhaan met behulp van micro-organismen in een vroeg stadium onder controle te houden.

Zo konden ze bewijzen dat twee soorten zwammen preventief kunnen werken om eitjes en larven uit te roeien. Ook kalkzwavel is een natuurlijk bestrijdingsmiddel dat op de planten kan aangebracht worden en dat sprinkhanen op een veilige afstand houdt. Deze oplossingen vormen geen enkel gevaar voor de mensen die ermee werken of voor hun leefomgeving en water.

Een aanpak op lange termijn

Maar volgens Crespo moet er ook - en vooral - een structurele oplossing komen: een stop op de ontbossing en de expansie voor landbouw. Het moet gedaan zijn met de monocultuur voor export. De landbouwgronden moeten op een verantwoorde manier gebruikt worden en gewassen moeten afgewisseld worden.

Ook moet er ingezet worden op de biodiversiteit, zodat er ruimte is voor de macro- en microfauna die plagen zoals deze kunnen voorkomen.

Deze aanpak past volledig in de noodzakelijke evolutie naar een ecologischer landbouwmodel in Bolivia, waar Broederlijk Delen samen met zijn partners naar streeft.

 

(Het Plataforma Boliviana Frente al Cambio Climático en Probioma zijn partnerorganisaties van Broederlijk Delen)