“De natuurlijke rijkdommen en hulpbronnen behoren toe aan het volk. Ze worden ingezet voor de verbetering van haar levenskwaliteit.” Het is een veelbelovend grondwetsartikel uit Burkina Faso, maar jammer genoeg lijkt het tot op vandaag nog steeds geen bevestiging te vinden in de werkelijkheid ...

Een nieuwe, groene adem?

We zijn in Rim, in het noorden van Burkina Faso. Ongeveer een jaar nadat Amssetou, onze campagnefiguur van 2017,  er kennis maakte met de innovatieve zaai- en halvemaantechnieken bij de collega’s van de Unie van de Naamgroepen van Koumbri. De prachtige “vallée de Rim” leek eens het verlengde van de woestijn te worden, maar ze vond een nieuwe groene adem door tientallen jaren verbeten inzet, de aanleg van erosiedijken, herbebossing en het zorgvuldig bewerken van de bodem.

Vandaag worden we niet omgeven door deze prachtige vallei, maar door de inwoners van het dorp. Ze verzamelden zich in groten getale (een 3000-tal schatten we) op het marktplein voor de komst van de karavaan van ODJ. Zo ook Siguio Ouedraogo. Een man van 53 die heel wat tijd en energie investeerde in het aanleggen van erosiedijkjes op zijn veld, dat jaar na jaar instaat voor de voedselvoorraad van zijn 27-koppige familie.

7 dagen, 7 dorpen

De Organisation Démocratique de la Jeunesse (ODJ) organiseerde dit jaar de derde editie van haar karavaan, van 11 tot 17 juni in het noorden van het land. 7 dagen lang reizen een 20-tal ODJ-activisten van dorp tot dorp om er de lokale bevolking te informeren en te motiveren om op te komen voor hun rechten.

Burkina Faso, Rim, ODJ, jongeren, democratie, mijnbouw, Renlac

Op de banner die de motorkap van hun minibus siert, lezen we het thema: “poursuivons la lutte ferme pour l’exploitation des ressources naturelles en faveur du peuple et du développement du Burkina Faso”. De woestijn lijkt immers niet langer de enige die in deze zone (en bij uitbreiding heel Burkina Faso) terrein tracht te winnen op de natuurlijke vegetatie.

De Burkinese bodem is rijk aan mineralen, waarvan goud op dit moment het meest populaire. Dat lokt kapers, voor wie alles moet wijken. 

Vruchtbare grond moet plaatsmaken voor de mijn

Dat is ook het geval in Rim, gelegen in een zone waar meerdere mijnbedrijven hun oog op lieten vallen en al een enorm terrein afbakenden voor toekomstige ontginning. 

De onderzoeksvergunning - die bedrijven de toestemming geeft op zoek te gaan naar goud in de ondergrond - dekt een terrein van 162km² (32.000 voetbalvelden). Dit vormt een directe bedreiging voor de inwoners van Rim en omliggende dorpen, waarvan de overgrote meerderheid leeft van de landbouw of veeteelt.

Siguio werd met de neus op de feiten gedrukt toen hem vorig jaar aangemaand werd op delen van zijn veld niet te zaaien. Vruchtbare grond moest plaats maken voor een toegangsweg naar het nieuwe semi-gemechaniseerde mijnbouwproject dat zich zou installeren aan de rand van zijn veld. Naast deze niet-bewerkbare oppervlakte, wordt de rest van zijn veld bij hevige regen ook overspoeld door het zand afkomstig van de heuvels die gecreëerd werden tijdens de opgravings- en bouwwerken.

“Denk aan onze kinderen en kleinkinderen”

Transparantie in het consultatie- en installatieproces is ver te zoeken. De belofte van werkgelegenheid werd tot op vandaag niet ingelost en klinkt bovendien weinig overtuigend: “Ook al nemen ze in een 27 hoofden tellende familie 3 personen aan, hoe wil je dat deze instaan voor de hele familie als het veld dat hen het hele jaar voeden moet, er niet meer is? En wat nadien?”.

Siguio’s volledige en enige veld valt binnen het terrein afgebakend door de onderzoeksvergunning. Bij verlies is er voor zijn familie geen alternatief. “Dit heeft verregaande gevolgen voor onze huidige generatie, maar vooral voor onze kinderen en kleinkinderen.”

Eénzelfde taal

Dat de karavaan in dit dorp halt hield, was onvermijdelijk. Op grond van ervaringen elders in het land vormt de lokale bevolking zich een beeld van de grootte van het zwaard van Damocles dat hen boven de hoofden hangt.

Van ’s middags tot goed na middernacht tekenden de dorpelingen massaal present op het marktplein om te luisteren naar overtuigde en overtuigende ODJ- en andere militanten, te kijken naar een documentaire over de goudindustrie in Burkina Faso en hun stem en ervaringen te delen.

Burkina Faso, ODJ, jongeren, democratie, mijnbouw

Een goede 10 uur woord, beeld en muziek droegen zeker en vast bij aan de kennis en bewustwording van de onverbiddelijke realiteit die zich opdringt. Er is zichtbaar groeiende motivatie om zich te organiseren in het streven naar een duurzame exploitatie van natuurlijke rijkdommen die “worden ingezet voor de verbetering van haar [het volk] levenskwaliteit”.

“De komst van de karavaan heeft heel wat verhelderd. We weten nu beter wat er mogelijk op ons afkomt en dat we onszelf kunnen verdedigen. Bij onregelmatigheden kunnen en zullen we opstaan en opkomen voor onze rechten” aldus Siguio Ouedraogo. “Men wil verdeling zaaien, maar we moeten ons organiseren en éénzelfde taal spreken, daarbij gesteund door de verschillende organisaties die hier vandaag aanwezig zijn.”

Schril contrast

Naast ODJ zullen ook de andere Burkinese partnerorganisaties van Broederlijk Delen zich achter de strijd van de plaatselijke bevolking scharen. Wij streven immers naar duurzame familiale landbouw en zelfbeschikkingsrecht voor landbouwfamilies, doelstellingen die in schril contrast staan met deze nieuwe mijnbouwtrend.

 

Arianne Idzenga, lokaal vertegenwoordiger van Broederlijk Delen in Burkina Faso en Lore Raport, vrijwilliger