15 juni 2017 - Recht op voedsel - Oeganda

Fort Portal. Een groene stad in Kabarole district (West-Oeganda), gelegen aan het Rwenzorigebergte, nabij de grens met Congo. Kabarole heeft veel te bieden: vruchtbare landbouwgronden, een bloeiende economie, veel natuurlijke rijkdommen zoals water en bossen,... Maar de uitdagingen zijn groot.

Graanschuur van Oost-Afrika

Voor Fort Portal wordt er geschat dat het aantal inwoners de komende 30 jaar zal vertienvoudigen. Vandaag telt de stad 50.000 inwoners. De verstedelijking in heel Oeganda zou toenemen van 13% naar 60%. De landbouwactiviteiten zouden dalen van 60% naar 30%. Een combinatie van verstedelijking, bevolkingsgroei en verandering van eetgewoontes hebben een grote invloed op het voedselsysteem van Oeganda.

Oeganda is zowat de graanschuur van Oost-Afrika. In 2013 exporteerde de zogenaamde ‘Parel van Afrika’ maar liefst 72% van zijn totale productie in de regio. Het land exporteerde 90% van zijn maïsproductie, 74% van zijn bonenproductie en 95% van zijn sorghumproductie. Het grootste deel van dit voedsel voor export wordt door kleinschalige boeren geproduceerd, vooral in West-Oeganda.

Voedselexport terwijl eigen bevolking kampt met voedselonzekerheid

Op 10 jaar tijd steeg het transport van kookbananen vanuit het westen naar de hoofdstad (Kampala) met 400 vrachtwagens per week. Dat lijkt een goede zaak, maar niets is minder waar. De paradox is dat de inwoners van West-Oeganda kampen met voedselonzekerheid. Ze hebben niet voldoende voedsel en te weinig variatie. En dat heeft verscheidene oorzaken.

  • De meeste gewassen worden verbouwd voor handel (cash crop). Om hoge school- en gezondheidskosten te kunnen betalen, zien kleinschalige boeren zich genoodzaakt om de gewassen die ze verbouwen te verkopen.
  • Door de grote bevolkingsgroei zijn de percelen van boeren steeds kleiner geworden. Te klein om in hun eigen levensonderhoud te voorzien.
  • Daarnaast is er de tendens dat jongeren meer interesse hebben in werk dat minder fysieke arbeid vergt dan werken op het veld.

Schijnbare voedselweelde

We zien een verschuiving van voedsel verbouwen voor eigen gebruik naar voedsel kopen, veelal fastfood. Ook de aard van voedselconsumptie in ruime zin is veranderd in Oeganda, zowel in stedelijke gebieden als op het platteland.

In het Global nutrition report 2016 staat Oeganda op de 104de plaats (van de 132) als het gaat over groeibelemmering bij kinderen. 34% van die kinderen is jonger dan 5 jaar. Met 44% getroffen kinderen, prijkt West-Oeganda bovenaan het lijstje. Ondanks de schijnbare voedselweelde in de regio vormen voedselonzekerheid en ondervoeding een groot probleem.

Onaangepaste landbouwtechnieken

Het Westen van Oeganda exporteert niet enkel zijn voeding, maar in zekere zin ook de vruchtbaarheid van zijn gronden. Jarenlang werden landbouwgronden met onaangepaste landbouwtechnieken bewerkt. De vruchtbare gronden verliezen hun voedingswaarde, waardoor oogsten afnemen en de gekweekte gewassen minder voedzaam worden. Elke vrachtwagen met kookbananen die vertrekt, impliceert een verlies aan bodemkwaliteit van 58 kg kalium en 19 kg magnesium. Maal 400 per week.

Ook de bomenkap gaat onbelemmerd door. Ze worden gebruikt als brandhout om maaltijden te bereiden. In Oeganda bereiden mensen hun maaltijden op een systeem van 3 stenen. En daar is veel hout voor nodig.

Energiezuinige ovens

Oeganda, energie, voedselonzekerheid

"De crisis van ons huidig voedselsysteem is een voorbeeld van een complex probleem, verbonden met armoede, sociale uitsluiting en klimaatverandering dat moeilijk op te lossen is met de gewoonlijke beleidshefbomen," aldus KRC, de lokale partnerorganisatie van Broederlijk Delen.

Kabarole Research & Resource Center (KRC) is een gerenommeerde ngo met een sterke werking op nationaal niveau en in de Rwenzoriregio. Al 16 jaar werkt Broederlijk Delen samen met KRC. Onlangs vierde de organisatie haar 20e verjaardag. En dat deed ze op gepaste wijze.

In vier secundaire scholen werden energiezuinige ovens geplaatst, een project dat Broederlijk Delen rechtstreeks ondersteunt. De vier scholen werden uitgekozen omdat ze, in de Rwenzoriregio, de meeste bomen kappen om maaltijden op 3 stenen te bereiden. Eén van de scholen kapt wel 45 vrachtwagens hout per trimester.

Dankzij de energiezuinige ovens kunnen de scholen met veel minder hout maaltijden bereiden voor een groter aantal studenten. Met als positief gevolg dat er minder bomen gekapt worden, de biodiversiteit beschermdwordt en nutriënten in de bodem bewaard blijven.

"De overheid moet zich toeleggen op het bannen van oventjes op drie stenen. Om bomen, de omgeving en de volgende generatie te beschermen," aldus Medius Bihunirwa (KRC).

Voor elke gekapte boom een nieuw leven

KRC roept ook de bevolking (jong en oud), het middenveld en beleidsmakers op om voor elke boom die gekapt wordt, opnieuw een boom te planten. Tijdens zijn feestweek gaf KRC in de scholen alvast het startschot van een actie om 1 miljoen bomen te planten. Elke boom staat voor een nieuw leven, een nieuwe toekomst.

Oeganda, energie, klimaat, voedsel

Valerie De Beuckelaer, vrijwilliger voor Broederlijk Delen in Oeganda, en MO*-wereldblogger