12 april 2018 - Recht op voedsel

Katelijne Suetens, onze beleidsmedewerker recht op voedsel, nam onlangs deel aan het tweede Internationale Symposium over agro-ecologie, georganiseerd door de VN-Voedsel- en Landbouworganisatie (FAO) in Rome op 2-5 april. Het symposium had als thema de schaalvergroting van agro-ecologie in het kader van de realisatie van de VN-Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s). Benieuwd hoe Katelijne het symposium heeft beleefd? Lees haar bevindingen in onderstaand verslag.

De agro-ecologische hemel

Agro-ecologie heeft de laatste jaren steeds meer aan populariteit gewonnen. En dat is te merken aan de hoge opkomst voor het symposium. Meer dan 700 afgevaardigden van overheden, internationale organisaties, onderzoeksinstellingen, universiteiten, ngo's en boerenbewegingen tekenen present om de schaalvergroting van agro-ecologie te promoten. Deze innovatieve kijk op landbouw legt de nadruk op een duurzame voedselproductie. Lokaal, met respect voor de natuur, en uitgaand van de kennis en de noden van de mensen die het produceren.

"Een keuze voor agro-ecologie is een keuze voor de mensheid."

De sprekers tijdens de openingssessie zetten meteen de toon met enkele sterke verklaringen. José Graziano da Silva, directeur-generaal van de FAO, benadrukt de rol van agro-ecologie in de transformatie naar een gezonder en duurzamer voedselsysteem. Toch wel een opmerkelijke woordkeuze. Er wordt niet langer gesproken over “transitie” naar duurzame systemen, maar over een heuse “transformatie”! De voorzitter van het Internationale Fonds van Landbouwontwikkeling (IFAD), Gilbert F. Houngbo, roept op om agro-ecologie centraal op de agenda te plaatsen – dus niet louter als een mogelijkheid, maar als een prioriteit. Stéphane Le Foll, voormalig Frans Minister van Landbouw, roept op zijn beurt op tot een “dubbele Groene Revolutie” in onze voedselproductie. “We zijn op een keerpunt gekomen in onze geschiedenis en het is aan ons om keuzes te maken – deze zijn essentieel voor onze collectieve toekomst. Een keuze voor agro-ecologie is een keuze voor de mensheid.”


Het moet gezegd: zulke overtuigde uitspraken hadden we niet meteen verwacht in de kathedraal van de Groene Revolutie, zoals de FAO weleens wordt genoemd. Links en rechts hoor en zie je mensen – voornamelijk mannen in kostuum – geërgerd mompelen en het hoofd schudden. Na het openingsevent verlaten ze de zaal; FAO ambtenaren die kwamen luisteren naar wat hun baas te vertellen had over agro-ecologie?

Tegen het einde van de openingssessie lijkt het alsof de strijd reeds is gestreden. We zijn in de agro-ecologische hemel beland.

Agro-ecologie rijmt op democratie

Het programma was rijkelijk gevuld met presentaties, debatten en uitwisselingen, waarin vooral de positieve effecten van agro-ecologie in de verf werden gezet. Agro-ecologie is een krachtig wapen in de wereldwijde strijd tegen honger, ondervoeding, werkloosheid, ongelijkheid en klimaatverandering. Deelnemers wisselden ervaringen uit, en de diverse strategieën om agro-ecologie wereldwijd op te schalen kwamen aan bod.

Er bestaat consensus over de noodzaak van een ondersteunend beleidskader voor de ontwikkeling van agro-ecologie. Tot nu toe hebben al 30 landen een dergelijk legislatief of regulerend kader geïntroduceerd. Acht Europese landen namen de principes van agro-ecologie op in hun wetgeving. België is daar niet bij. Ivoorkust onderschrijft als enig Afrikaans land de principes van agro-ecologie in haar landbouwwetgeving. Het feit dat Afrika, zeker de laatste 10 jaar, erg geliefd is bij investeerders uit de grootschalige, geïndustrialiseerde landbouw, heeft daar absoluut iets mee te maken. Ook heel wat Latijns-Amerikaanse landen promoten agro-ecologie. Zij maanden echter aan tot voorzichtigheid.

Agro-ecologie draait niet enkel om landbouwtechnieken, maar ook om de hervorming van economie, maatschappij en machtsverhoudingen.

Zij zien overheden en bedrijven agro-ecologische principes toepassen met als enige doel hun blazoen oppoetsen of aantonen dat ze de klimaatdoelstellingen respecteren. Ze gaan daarbij volledig voorbij aan het holistische karakter van agro-ecologie. Want het gaat niet enkel om landbouwtechnieken, maar ook om de hervorming van economie, maatschappij en machtsverhoudingen. Het draait om de democratisering van het voedselsysteem. Dat coöptatie een realiteit is, zou trouwens ook blijken uit het afsluitende High-Level segment. FAO ambtenaren en Ministers van Landbouw en Milieu benadrukten het belang van een duurzaam voedselsysteem, maar velen van hen hadden eigenlijk geen idee waarover ze spraken wanneer ze het hadden over agro-ecologie.

Agro-ecologie kan bovendien niet bestaan naast het huidige landbouwmodel; het is een alternatief voor dit model. Dat houdt in dat als men wetgeving formuleert die pro-agro-ecologie is, men ook steeds moet benoemen welke praktijken men niet meer gaat ondersteunen – met name de Groene Revolutie-technieken en praktijken. Helaas bleef het hierover erg stil bij de aanwezige FAO ambtenaren en overheden.


In alle panels en op alle niveaus waren mensen van de verschillende continenten aanwezig. Vrouwen, daarentegen, waren heel wat minder goed vertegenwoordigd. Dit ontsnapte niet aan de aandacht van de aanwezigen, die erop wezen dat agro-ecologie hand in hand gaat met de promotie van gendergelijkheid. Sommige reacties waren helaas minder doordacht. De voorzitter van het symposium verkondigde dat de FAO wel vrouwen had gecontacteerd, maar zij vermoedelijk niet aanwezig konden zijn omwille van de Paasvakantie…

De ontnuchtering

Op de tweede dag vernamen we dat er geen slotverklaring zou komen. Er zou enkel een verslag worden uitgevaardigd – een zogenaamde Chair’s Summary - dat uitsluitend onder de verantwoordelijkheid van de voorzitter valt. De civiele samenleving kreeg uitgebreid de kans om bij te dragen aan dit verslag en dat leverde een erg sterke tekst op die aan het eind van de dag werd voorgelegd aan de plenaire vergadering. De civiele samenleving hamerde op enkele zaken die nog onvoldoende aanbod kwamen, zoals de rol van de vrouw, de rechtenbenadering, het doelbewust vermijden van termen als ‘klimaatslimme landbouw.’

De landen die de voorgaande dagen de loftrompet hadden geblazen over de agro-ecologische praktijken in hun land, stelden het verslag openlijk in vraag.

De houding van de afgevaardigden van de landen was nog het meest teleurstellend. Zelfs zij die in de voorgaande dagen de loftrompet hadden geblazen over de agro-ecologische praktijken in hun land, stelden het verslag openlijk in vraag. Ze hekelden onder meer de beknopte lengte en de korte deadline voor feedback. Ze stelden bovendien dat ze hun goedkeuring niet konden geven zonder overleg met de hoofdstad. Zelfs landen die normaalgezien erg positief staan tegenover agro-ecologie – waaronder landen zoals Frankrijk en Hongarije die zich verenigden in het “Friends of Agroecology” samenwerkingsverband – vonden de tekst duidelijk te verregaand. De FAO ambtenaren zullen ongetwijfeld een lange nacht hebben beleefd om de talloze gesproken, geschreven en gemailde commentaren te verwerken…

Agro-eco-wat?

De slotdag bracht een lange aaneenschakeling van presentaties. De VN-agentschappen vertelden hoe zij concreet hun bijdrage willen leveren aan de schaalvergroting van agro-ecologie. Vervolgens hoorden we een panel van maar liefst 18 sprekers – voornamelijk vertegenwoordigers van universiteiten, onderzoeksinstituten, ngo’s en een occasionele boerin –  hun engagementen en goede voornemens formuleren. In realiteit resulteerden beide sessies eerder in een opsomming van reeds bestaande praktijken – en hoe deze als agro-ecologie kon worden geclassificeerd – dan in nieuwe plannen of initiatieven.

Daarnaast lanceerde de FAO zijn ‘Scaling Up Agroecology’- initiatief. In de kathedraal heerste er al enige tijd onrust over dit initiatief. Velen hadden de lancering ervan liever niet zien doorgaan.


Hoop voor de toekomst

Het besef dat de gangbare landbouw de wereld niet zal kunnen blijven voeden is er al een tijdje. Toch is daar in de praktijk nog maar bijster weinig van te merken. Tijdens het eerste Internationale symposium over agro-ecologie in 2014 werd er een raam geopend in de kathedraal van de Groene Revolutie. Dit jaar werd duidelijk dat de agro-ecologie zich via dat raam intussen heeft verspreid in de vele kamers van dat enorme gebouw. Er werden enkele concrete aanbevelingen geformuleerd aan overheden om agro-ecologie te ondersteunen en te promoten, en er werd opgeroepen om de “perverse aanmoediging” van niet-duurzame landbouw tegen te gaan.

De FAO is erin geslaagd de Groene Revolutie naar ongekende hoogten te brengen. Hopelijk lukt het hen om tijdig hetzelfde te doen voor agro-ecologie.

 

Volg Katelijne Suetens op Twitter @KatSuetens.