Wonen en werken in Batoke

“Goodmorning teachers, goodmorning children,
the fear for the lord is the beginning of wisdom.”

Sinds begin september wonen en werken we in Batoke. Een vissersdorpje in de South-West Province in Kameroen, tussen Limbe en Idenau. Limbe werd in 1858 gesticht door Londense missionarissen en Victoria genoemd tot 1982. Victoria was het economisch en politieke centrum van Kamerun, toen het een Duitse kolonie was (1885-1919). Nu is het een aangenaam klein stadje. Idenau staat op de kaart, vooral omdat daar het einde van de weg is. De geasfalteerde weg loopt tot daar omdat de eerste minister in het dorpje voor Idenau zijn residentie heeft. Tussen Idenau en Batoke bevindt zich tevens Cape Debundscha. De op een na natste plaats in de wereld.

Batoke is gesitueerd aan de Guineese Golf aan de voet van Mount Etinde, de kleinere broer van Mount Kameroen. Hij is ongeveer 2000m hoog. Wanneer je op onze straat even rondkijkt heb je een prachtig uitzicht. Aan de ene kant Mount Etinde, aan de andere kant de zee. Bij mooi weer zie je Bioko Island. Dit eiland behoort tot Equatoriaal Guinea en is net zoals Mount Kameroen een grote vulkaan. Het eiland rijst recht uit de zee en is meestal omringd met een dicht wolkendek. Batoke is een nu een idillisch plekje, vroeger een thuis voor melaatsen. Mbonweh, de organisatie voor wie we werken, heeft hier Unique opgestart, de school waar we werken. Ze hebben dit vissersdorpje uitgekozen omwille van de armoede die er heerst. Ondertussen is er toch al wat beterschap. Het dorp is gegroeid. Veel werknemers van Sonara, een nabije olieraffinaderij, hebben zich hier gevestigd. De meeste van deze werknemers zijn franstaligen. Dit zorgt ervoor dat mijn taak om de Engelstalige kinderen Frans aan te leren extra belangrijk is geworden. Jammer genoeg hebben de oorspronkelijke bewoners geen makkelijker leven verkregen. De visvangst is er namelijk verminderd. De meeste vissers varen nu gewoon naar de grote trailers en pikken er grote pakken bevroren vis op, om deze dan te verkopen op het vasteland. Gelukkig kan je af en toe de echte vissers aan het werk zien. Vorige donderdag heb ik zelfs meegeholpen met de uitgegooide netten vanop het strand binnen te halen. De visvangst was niet groot, maar wel voldoende. Voor een klein prijsje heb ik dan vier grote verse vissen kunnen kopen. Tijdens deze transactie riep er plots iemand 'baleine', en inderdaad, toen ik me omdraaide zag ik nog net de staart van een walvis in het water verdwijnen. Even later verscheen hij nog heel even. Deze fantastische avond hebben we afgesloten met een overheerlijk vers vismaal.

Een dag hier in Batoke ziet er als volgt uit: Om vijf uur starten de kerkgangers met hun gebeden, kraaien de hanen en zie je de eerste zonnestralen verschijnen. Tegen zessen beginnen de buren om het luidst te dj-en en vals te zingen bij de afwas of de was.

Om halfacht wordt iedereen verwacht op school. Een kwartier later begint 'devotion', hierbij zingen de kinderen het schoollied, het volkslied, gebeden, enkele andere liedjes en tenslotte een marcheerlied. Na het marcheren naar de klassen voor het echte werk. In de voormiddag werk ik meestal aan de cursussen en handleidingen voor Frans, bereid ik de volgende week voor samen met de andere franstalige leerkracht, tracht ik het zesde leerjaar wegwijs te maken in de bibliotheek, ... Van 12.00 tot 14.30 (na het eten) geef ik les in alle zes de klassen. De bedoeling is dat de lokale leerkracht deze taak beetje bij beetje overneemt en regelmatig bijgestuurd wordt. Op maandag- en dinsdagnamiddag geef ik nog Franse les aan de leerkrachten van 16 u tot 18 u.
's Woensdags geven we op dat tijdstip een workshop. We hebben al drie workshops gegeven, waarin we twee thema's behandeld hebben. De eerste workshop ging over het gebrek aan educatief materiaal en het versieren van de school. De bedoeling is dat er spelletjes op de speelplaats geschilderd worden en in elke klas enkele essentiele dingen aan de muren, zoals de kaart van Kameroen, het alfabet, de getallenlijn, de tafels van vermenigvuldiging, ... Natuurlijk hangt dit van klas tot klas af. De tweede workshop behandelde de uurroosters. De oude uurrosters waren helemaal niet makkelijk te volgen. Nu hebben alle klassen op een ander tijdstip Frans, kunnen alle onderdelen die vermeld staan ook effectief behandeld worden (in de hoogste klassen moesten meer dan acht onderwerpen aan de beurt komen), worden korte pauzes gegeven, komen de moeilijkere vakken 's morgens aan de beurt en hebben de kinderen het laatste lesuur creatievere vakken, de sporturen zijn verdeeld over de verschillende klassen (met meer dan 200 kinderen op twee kleine veldjes is niet echt sportief), ... Tijdens de eerste workshop hierover moesten we tegen heel wat problemen opboksen. De leerkrachten geloofden nl. niet dat ze dit zelf konden doen. Zo denken ze trouwens over veel dingen. Voor alles willen ze een specialist laten komen, ze geloven niet in hun eigen kunnen en nemen geen initiatief. Gelukkig beginnen er stilletjes aan positieve ervaringen te komen. We zullen heel wat geduld moeten hebben en mogen onze lat abslouut niet hoog stellen.
Rome werd ook niet in één dag gebouwd, hé?

“Do you have African family or ancestors?”

Een vraag tijdens een gesprek met een aangename vent in Douala, als we op de bus aan het wachten waren. Hij doelde uiteraard op m’n dreads. Het was een zeer geanimeerd gesprek, met een klein minpunt (naar onze mening). Hij legde nog steeds de oorzaak van de ‘onderontwikkeling’ van Kameroen teveel bij de kolonisators. Natuurlijk zijn de kolonisatie en de neo-kolonisatie van grote invloed. Maar zijn zoon zag ook een andere oorzaak: de macht en het geld worden niet rechtvaardig verdeeld. Zoals in de meeste Afrikaanse landen heeft een elite na de onafhankelijkheid de touwtjes in handen gekregen (gesteund door de vroegere kolonisator) die dan ook alles te zeggen hebben op politiek en economisch vlak. Alle grote plantages zijn in handen van ofwel een kleine groep mensen rond de president, ofwel van de staat (wat eigenlijk op hetzelfde neerkomt). Iedereen weet hier zelfs dat de grote pieten geregeld naar Luxemburg of Zwitserland afreizen... Maar de zoon had er goede hoop op dat, met de verdere scholing van de jeugd het land langzamerhand zal wijzigen, zodat de welvaart en de resultaten van ontwikkeling eerlijker zullen verdeeld worden.

Zoals Katrien reeds vermelde, zal dit nog een lang proces vergen. Er heerst hier geen sfeer van vraagstelling of verwondering. Er worden amper vragen gesteld als ‘waarom zo?’, ‘waarom niet zo?’, ‘waarom nu?’, ‘waarom niet gisteren of morgen?’, ‘hoe?’, ... Alles in het onderwijs is gefixeerd op kopiëren: alles wordt voorgezegd of voorgeschreven en de kinderen moeten maar herhalen. Ze zijn hier super in kopiëren, zowel mondeling als schriftelijk. Alleen, zo kweek je natuurlijk amper een kritische, innoverende en ondernemende nieuwe generatie.

Een echte revolutie zit er ook niet in, omdat de mensen niet echt honger hebben. De vulkanisch grond (toch hier in het zuidwesten) is zeer vruchtbaar. Het kweken van yams, casava, maïs en groenten vergt wel zware fysische arbeid (wegens geen mechanisatie), maar er kan wel genoeg geoogst worden. Verder biedt de natuur nog vele fruitsoorten, ze zijn maar van de bomen te plukken. In het noorden is het de echte Sahel, maar de bevolkingsgroepen die daar wonen zijn traditioneel beter vertegenwoordigd (vooral politiek) en dus ook wat bevoordeeld. Hierdoor houden ze zich koest.


Het heeft een hele tijd geduurd eer we terug van ons lieten lezen.

Wat ons verhinderde in ons schrijfwerk is ‘de diefstal’. Op een avond dat we nog in Buea woonden werden we het slachtoffer van een diefstal, in huis terwijl er toch mensen aanwezig waren. Mijn laptop, Katriens fototoestel en MP3-speler en Merits fototoestel, GSM en rugzakje (met geld en wat spullen) bleken verdwenen. BALEN! En de politie bleek geen grote hulp in deze zaak.BALEN! Deze hele affaire heeft ons wel een serieus dipje bezord, die wel wat tijd nodig had om te verwerken, vandaar.

Daarenboven biedt Batoke geen enkele internettoegang. Er is hier geen vaste telefonie en het mobiele netwerk werd hier pas eind vorig jaar bereikbaar. Op vraag van een hotel een paar kilometer verder langs de kust (om hun gasten een betere service te kunnen verlenen) hebben de operatoren hun gebied uitgebreid. De mensen van Batoke en enkele omringende dorpen profiteren hier uiteraard van mee. Zo zijn er toch ook, al dan niet directe, voordelen van toerisme in ontwikkelingslanden. Het moet niet altijd over sex- of hersenloos strandtoerisme gaan.
Voor toegang tot internet is het weliswaar nog steeds naar ‘de stad’ gaan. Voor ons is dat naar Limbe, of in het WE terug naar Buea (naar onze bazin / hostesse Evelyn), waar ze zelfs internet thuis hebben. Dit is absoluut nog niet algemeen, zodat het internet gedeeld wordt met alle buren, familie, vrienden en kennissen.

Als de mensen hier al eens op een computer gewerkt hebben, dan is het meestal gewoon in een internet café om hun emails te checken. Ik geef aan de leerkrachten van het schooltje les in ‘computer science’. De iets oudere hadden nog  nooit op een computer gewerkt, nog nooit van kortbij kunnen bekijken, laat staan aanraken. De jongeren weten hoe ze hun mailbox kunnen checken op internet, maar dat is het enige. Ik ben dan ook van de basisbeginselen begonnen, met als leidraad de handboekjes voor het Kameroenees lager onderwijs (deze bestaan reeds, maar ‘computer science’ is uiteraard nog geen verplicht vak), ook al geef ik aan volwassenen les. Het was moeilijk om de juiste manier van lesgeven te vinden. Doordat ikzelf geen ervaring heb, de weinige kennis die ik heb (en die enkel in België of omstreken toepasbaar is) en vooral de kopieermentaliteit hier, was het de eerste weken echt sleuren. Nu ook de theorielessen gedaan zijn en de leraars dus echt aan het oefenen zijn op de machines, zijn ze ook al enthousiaster om naar de lessen te komen.

De afgelopen weekends hebben we ook de gelegenheid genomen om Douala en Yaounde elk een eerste bezoekje te brengen (een andere reden waarom het lang stil geweest is van onze kant). Douala is de economische hoofdstad van Kameroen en ligt hier 4 uur vandaan (de afstanden worden hier altijd vermeld in de tijd die het vergt om te overbruggen met het openbaar vervoer, welke ook al afhankelijk is van droog- of regenseizoen). Yaounde is de echte hoofdstad en we hadden afgelopen WE de gelegenheid om Sylvestre te bezoeken, een Brussels-Kameroenese vriend die zelf op bezoek was bij zijn familie.

Yaounde is echt een fijne stad. De stad is omringd door zeven heuvels en ligt op een hoogte van ongeveer 850 m. Door deze hoogte is de stad vrij koel in vergelijking met andere steden. De zeven heuvels zorgen ervoor dat geen enkele straat recht is, waardoor het zeer moeilijk is om je er te oriënteren. Wij vonden Yaounde een zeer aangename stad omwille van de groene omgeving, maar zeker ook door de goede ontvangst van twee families. Bij aankomst op vrijdag regende het pijpenstelen, hadden we geen belkrediet meer, wisten we helemaal niet waar we waren en probeerden wij een slaapplaats te vinden en de taxi-chauffeurs ons in ‘t zak te zetten. Reden genoeg om de moed te verliezen. Gelukkig was er een jonge kerel die doorhad dat we het een beetje moeilijk hadden... Justin stelde ons voor om bij hem thuis te gaan slapen. Natuurlijk zijn we er zeer goed ontvangen door de familie, Justin en Emmanuel. ’s Avonds wat gaan drinken, maar wegens vermoeidheid toch vroeg in bed. Wanneer we Justin en Emmanuel terug mogen ontmoeten zullen we d’er zeker eens stevig tegenaan kunnen gaan. Sylvestre’s familie heeft ons zaterdag opgevangen. Zowel in zijn mama’s huis als bij zijn zus werden we verwend met heerlijke maaltijden. Sylvestre heeft ons zaterdag rondgeleid in de stad, de centrale plaats, de kathedraal, het nieuwe sportpaleis, het congrespaleis, de centrale markt, de craftsmarket, ... Heerlijk! Zondag zijn we een fantastisch verstopt museum gaan bezoeken. Echt een aanrader. Vol traditionele Afrikaanse maskers, artefacten, muziekinstrumenten, ... De meeste voorwerpen zijn authentiek, sommigen zelfs enkele eeuwen oud.

Douala is een echte stad, met veel minder groen. We waren al enkele keren in Douala geweest, maar een drietal weken geleden hebben we er een weekendje van gemaakt. Douala is een hectische stad. Zeer levendige, veel te drukke markten, maar op zondag enkele doodse wijken. De straten zijn in zeer slechte staat. Jammer genoeg hebben we dat weekend geen lokale contacten gelegd, waardoor de stad ons veel minder toegankelijk leek. Restaurantjes komen en gaan en zijn heel moeilijk te vinden. Jardin au fleurs is de arts-en crafts-markt. De meeste stalletjes waren er zeer aangenaam. We hebben er natuurlijk enkele mooie dingetjes gekocht, zoals een ‘bogolan’ met drie mooie danseresjes op getekend. Die hangt ondertussen in onze slaapkamer.

Nog voor deze uitstappen hebben we een boottrip gemaakt naar de Limbe-Islands. Merit had voor een gids gezocht. Deze eilendengroep voor de kust van Limbe is door erosie aan het verdwijnen. Tot de jaren ’60 leefden er op één van de eilanden mensen. Voor ons leek dit echt gekkenwerk. Ze leefden er met een zeshonderdtal op een piepklein eilandje waar geen drinkwater te vinden is. Ze leefden enkel van visvangst. Voor andere voedingsproducten en drinkwater moesten ze zich naar het vasteland begeven. De regering heeft in de jaren ’60 gelukkig beslist deze mensen een nieuwe woonplaats toe te wijzen op het vasteland. Af en toe komen ze nog terug om hun rituelen te volbrengen. Na het bezoek hebben we een duik genomen in het niet te koude water aan het kleine strandje van het eiland. De golven stevenden op ons af van twee verschillende kanten, wat voor fantastische effecten zorgde. Ondertussen is Merit teruggekeerd naar Finland. Vandaar dat ze er niet bij was in de twee grote steden.

He spijt ons dat we niet, zoals beloofd, meer over de plaatselijke eetcultuur of de overweldigende natuur geschreven hebben, maar dat zal nog wel komen. De afgelopen weken is er gewoon teveel gebeurd om onvermeld te laten. Indien de elektriciteitsvoorzieninge het toelaten zullen we weer sneller iets van ons laten horen.

En http://www.flickr.com/photos/hansdecorte zal zeer binnenkort ook nog aangevuld worden.