De vlinder ontpopt - Een kort besluit

Een laatste keer (of voorlopig laatste .. je weet nooit) richt ik me tot jullie als Broederlijk Delen-coöperant om 2 mooie jaren in Oeganda in schoonheid af te ronden. Let me try om een kort besluit te formuleren over mijn tijd in Oeganda.

De geslaagde aanpak van Broederlijk Delen

Er is een verhaaltje dat we vaak gebruikt hebben in onze trainingen. Het gaat over een ontpoppende vlinder: op een dag kijkt een man toe hoe een vlinder probeert uit zijn cocon te kruipen. Hij blijft enkele uren kijken hoe de vlinder bovenmenselijke inspanningen moet leveren om zijn leven te kunnen beginnen. Op een bepaald moment, wanneer hij ziet dat de vlinder geen vorderingen meer maakt, besluit hij hem te helpen, waarop hij een schaar neemt en de cocon open knipt. Nu kan de vlinder er vlotjes uit kruipen, maar hij houdt er wel beschadigde vleugels en een onvolgroeid lichaam aan over. De man wacht vol ongeduld af tot de vleugels sterker worden en uitslaan om het kleine lichaam te ondersteunen. Niets van wat hij verwacht gebeurt echter: de vlinder is niet bij machte om zich te ontplooien en gaat verder door het leven met zijn voor-eeuwig-beschadigd lichaam.

De reacties die hierop gegeven werden door deelnemers van de trainingen, varieerden van “Die man had eerst moeten vragen hoe hij de vlinder kon helpen!” en “Een goed bedoelde actie leidt tot een onomkeerbare achteruitgang.” tot “Die vlinder had zijn mond maar moeten opendoen om te protesteren.”.

Ik was niet aanwezig tijdens de eerste gesprekken van Broederlijk Delen en IIRR (hun partnerorganisatie waarmee ik 2 jaar heb samengewerkt), maar ik weet wel dat, na die gesprekken Broederlijk Delen hen als een waardevolle partner beschouwde en hen graag wilde ondersteunen in wat zij nodig hadden. In 2006 was IIRR een jonge organisatie, pas opgestart en weinig bekend in Oeganda. Eind 2008 laat ik hen achter als een organisatie die zijn kunnen bewezen heeft, naam gemaakt heeft en een lijst van belangrijke partners achter zich heeft staan. Ze zijn dus gelanceerd en BD kan zich terugtrekken. Ik vind het een geslaagde aanpak wanneer Broederlijk Delen analyses kan maken van wat er zich afspeelt op lokaal niveau, de kwaliteitsvolle initiatieven eruit pikt en een steuntje in de rug geeft aan zich ontplooiende organisaties.

In Oeganda zouden ze zeggen: jeebaliko! Oftewel in Antwerpen: goe gedaan!

IIRR: education is the key

Iedereen kent ongetwijfeld de uitspraak: als iemand honger heeft, geef hem geen vis, maar leer hem vissen. Voor ons, Europeanen, is het zo normaal om van kindsbeen af te leren, naar school te gaan, te lezen, informatie te ontvangen en begrijpen, ons bij te scholen, verschillende talen te spreken, een training te volgen hier of daar en zo meer. Dat maakt ook dat wij keuzes kunnen maken en ons leven kunnen uitstippelen zoals we willen.

Een collega van mij in IIRR had een bijzonder laag loon, maar stuurt toch haar dochter naar één van de beste (en dus dure, want privé) lagere scholen. Ze betaalt daarnaast het schoolgeld van haar 3 jongere zussen en van de kinderen van haar oudere zus. Ondanks al de moeilijkheden die zij zich hiermee op de hals haalt, volgt zij de redenering: ik investeer nu, zodat iedereen tenminste later voor zichzelf kan zorgen.

Een andere jongeman die ik heb leren kennen op één van de trainingen, een werknemer bij FAO, is nogal stoicijns aan het leven en blijft zijn huwelijk maar uitstellen. Hij voorziet namelijk dat een vrouw niet akkoord zou zijn om 3/4de van zijn loon naar schoolgeld van al zijn ‘dependents’ te laten gaan en wil die eventuele keuze tussen familieleden en vrouw vermijden. Voor al wie het financieel mogelijk is, is het doorbreken van een afhankelijkheidssyndroom door het betalen van schoolgeld prioritair.

Vermits voor mij educatie ook zo belangrijk is, was ik heel blij te zijn terecht gekomen in een lerende organisatie als IIRR. Trainen en faciliteren loopt als een rode draad door IIRR, zowel intern als extern. We geven opleidingen aan boerengemeenschappen, lokale beleidspersonen en andere NGO-werkers en tegelijkertijd proberen we collega’s hierbij te betrekken, zodat zij al doende konden leren. Ok, in woorden klinken de voornemens en doelstellingen van een organisatie altijd iets mooier dan in realiteit, wanneer een gebrek aan middelen en minder goed management soms bepaalde plannen verstoort.

Toch is IIRR uiteindelijk bekend geworden als ‘capacity builder’, een organisatie die ingeschakeld werd om partners van VN-organen en NGO’s op te leiden en om Farmer Field Schools op te starten in het Noorden van Oeganda. Ook kenden de regionale en internationale trainingen van IIRR een groot succes.

Ik zal IIRR en Broederlijk Delen dus missen, het samenwerken met gemotiveerde en toffe collega’s ook en bovendien hebben wij het coolste BD-koppel ooit leren kennen in Oeganda: het begon met leven in hun huis en eindigde met veel afspreken en plezier hebben ‘oh ja, we moeten ook nog eens afspreken om formeel over IIRR te spreken’ ;-).

NGO’s onder vuur

Heel af en toe vraagt iemand hier wel eens of ik denk dat ik iets heb bijgedragen daar. Oeganda is nog steeds een ontwikkelend land dat lijdt onder corruptie, een pas (en nog steeds niet officieel) beëindigde burgeroorlog van 20 jaar, een lage scholingsgraad en een heel snel groeiende bevolking waar het land niet de nodige middelen voor lijkt te hebben.

Ook al menen velen dat NGO werk slechts druppels zijn op een hete plaat, ben ik ervan overtuigd dat NGO’s er moeten zijn om de overheid aan te vullen. Deze laatste beantwoordt niet aan alle noden, bevoordeelt bepaalde etnische groepen en heeft zwaar te lijden onder corruptie en zelf-verrijking. Sommige NGO’s zullen ook wel corrupt zijn, maar anderen ook weer niet en die bereiken groepen die in de kou gelaten worden door de overheid. Maar goed, ik heb hier geen onderzoek naar gedaan, dus kan in feite alleen maar spreken over mijn eigen ervaringen en daarmee kom ik terug uit bij het begin van deze brief: de aanpak van Broedelijk Delen is de juiste en het opleiden van mensen door IIRR is duurzaam.