Stemmen in Oost-Congo

Hoe verloopt ons vredesproject rond de re-integratie van ex-militairen? Hoe evolueren de politieke en de veiligheidssituatie tijdens het verkiezingsproces? Met deze vragen vertrok de medewerkster van Broederlijk Delen en Pax Christi Vlaanderen, Nadia Nsayi, van eind november tot begin december 2011 opnieuw naar Oost-Congo. In de provincie Noord-Kivu observeerde ze de verkiezingen.

Butembo

Zaterdagmorgen, 19 november 2011, neem ik de vlucht van Brussel naar Entebbe. Na een korte nacht in Kampala vertrekken mijn Burundese collega Alexis (regionale coördinator van het project) en ik zondagvroeg met de auto naar Butembo. ’s Avonds worden we in het verblijfscentrum Jolie Rêve verwelkomd door Richard Muhindo. Hij is de rector van de rechtenfaculteit aan de Universiteit Graben van Butembo, al jaren een trouwe partner. We helpen er onder meer met de uitbouw van een vredesbibliotheek.

Maandagmiddag houd ik een werkvergadering met het team van Pax Christi Butembo. ’s Anderdaags volgt een namiddagontmoeting met de ex-combattanten en de gemeenschapsleiders. Een weduwe trekt mijn aandacht. Ze is de enige vrouw in de kleine vergaderzaal, maar ze moet zeker niet onderdoen voor haar mannelijke collega’s.

Diezelfde dag zie ik een oude bekende terug. Ivan Godfroid werkt voor Vredeseilanden in Butembo. Hij stelt me voor aan zijn teamleden. Op het terras praten we over hun projecten in Oost-Congo, het verkiezingsproces en de veiligheidssituatie. De inwoners van Butembo hopen dat de verkiezingen op termijn leiden tot een positieve verandering in het leven van de gewone Congolees.

Electorale vorming in Goma

Woensdagochtend neem ik de vlucht via Beni naar de provinciehoofdstad. De vliegtuigmaatschappij is eigendom van een lokale zakenman, de piloten zijn Russen die amper Frans spreken. Op het parkeerterrein van de luchthaven in Goma staan twee grote posters van presidentskandidaten: president Joseph Kabila (n° 3) en Senaatsvoorzitter Léon Kengo Wa Dondo (n° 7). Naast de elf presidentskandidaten zijn er 285 kandidaten voor de parlementsverkiezingen. Velen zullen teleurgesteld zijn, wetende dat Goma slechts 6 zitjes heeft in het nationale parlement.

Donderdagnamiddag woon ik een bijeenkomst bij van de ex-strijders en gemeenschapsleiders in de volkswijk Ndosho. Op het programma staat een vorming rond de verkiezingen en een tussentijdse evaluatie van het project. Tity en Joseph zijn gemotiveerde begeleiders. Beiden voelen zich erg betrokken tot de problematiek rond ex-militairen. Tity is de dochter van een overleden militair, Joseph is zelf een ex-combattant.

Na een intens programma op donderdag en vrijdag volgt een rustdag. Op straat heerst een drukke sfeer. Zaterdag, 26 november, is de laatste campagnedag. De kandidaten en hun militanten doen een extra inspanning om de kiezer te verleiden. Mijn laatste dag in Goma breng ik door bij onze secretaris Marie-Louise en haar vier kinderen. De ontvangst in hun huis is hartverwarmend.

Wie redt de democratie en de vrede?

Op de verkiezingsdag, maandag 28 november, bezoek ik meerdere stembureaus in Butembo. Jong en oud zijn gemotiveerd om hun stem uit te brengen, maar velen vinden hun naam niet terug op de kiezerslijsten. Vanaf dinsdag worden de eerste resultaten gepubliceerd. Ex-rebellenleider en tot voor kort minister Mbusa Nyamwisi staat op kop in Butembo. Dit is geen verrassing. Hij is namelijk een kind van de regio.

Op zaterdag, 3 december, keer ik via Oeganda terug naar België. Ondertussen hebben de kiescommissie en het Hooggerechtshof Joseph Kabila met 49% uitgeroepen tot overwinnaar van de presidentsverkiezingen. Zijn grootste rivaal Tshisekedi (tweede met 32%) erkent de officiële resultaten niet. Hij beschouwt zichzelf als de verkozen president.

Door de nationale en internationale kritiek op de geloofwaardigheid van de verkiezingen stuurden de Verenigde Staten, de Europese Unie en de lidstaten (ook België) op 20 december alleen hun ambassadeur naar de eedaflegging van Kabila. Is dit een diplomatiek signaal naar de machthebbers in Kinshasa?

Het is nu wachten op de resultaten van de parlementsverkiezingen tegen eind januari 2012. Welke alliantie mag de eerste minister leveren? De spanning neemt toe tussen het Kabila- en het Tshisekedi-kamp. Hun vijandigheid riskeert Congo opnieuw in een diepe crisis te storten. Hoe kan men dit vermijden? Een nationale, politieke dialoog over het verloop van het verkiezingsproces moet de prille democratie en de fragiele vrede redden!