Protesten tegen mijn zorgen leiden tot kabinetscrisis in Peru

Koers van nationalistische regering in het geding

Naar aanleiding van aanhoudende protesten tegen een mijnproject in het bergdepartement Cajamarca is de regering van president Ollanta Humala in een kabinetscrisis beland. Het vertrek van de meeste progressieve ministers, en de aanstelling van de gepensioneerde militair en zakenman Valdes Dancuart als nieuwe premier, suggereren een koerswijziging waarbij de beloofde hervormingen op de tocht staan.

Op 28 juli 2011 werd met veel optimisme het eerste kabinet onder de nationalistische president Ollanta Humala ingeluid. Een ministersploeg met leden uit zeer verschillende politieke stromingen, gesmeed door de progressieve zakenman (en naaste adviseur van Humala) Salomon Lerner, stelde zich als doel de economische groei te consolideren en tegelijkertijd sociale inclusie te bewerkstelligen. Nieuwe sociale programma`s, een grotere investering in het platteland, en het versterken van de rechten van vrouwen, kinderen en de inheemse bevolking werden als prioriteiten benoemd.

Na een voortvarend begin, waarin de mijnbedrijven werden overtuigd meer belasting te betalen en een wet werd aangenomen die verplicht de inheemse bevolking te consulteren over wetten en projecten die hun leven beïnvloeden, kwam de nieuwe regering in de afgelopen weken groeiend onder druk te staan.

Enerzijds doken de eerste corruptieschandalen op met betrokkenheid van leden van de regering, terwijl anderzijds de eerste protesten werden georganiseerd die de inlossing van verkiezingsbeloften eisten. Tegelijkertijd bleek de diversiteit van politieke visies en overtuigingen een bron van spanningen en machtsstrijd binnen de regering, en viel Humala vooral op door zijn weinige publieke verklaringen en optredens.

Noodtoestand in Cajamarca

Het bergdepartement Cajamarca was het toneel van het felste protest. Hier eiste de lokale bevolking annulering van het mega-project Conga van het mijnbedrijf Yanacocha (zie kader). Nadat de onderhandelingen tussen de regering en de sociale en politieke leiders uit het departement stukliepen riep Ollanta Humala voor twee maanden de noodtoestand uit in vier provincies van het departement. Deze werd met militaire precisie onmiddellijk toegepast door duizenden gemobiliseerde agenten en militairen, die protesten en bijeenkomsten onmogelijk maakten.

In reactie op de noodtoestand besloten de sociale en politieke leiders de protesten op te schorten en over te gaan op symbolisch protest. Tegelijkertijd staken proteststemmen de kop op in het hele land. Een eerste solidariteitsdemonstratie in Lima werd met traangas en politiegeweld begroet, waarop een tweede demonstratie vier dagen later in grotere getallen van het centrum van de stad naar de elite wijk Miraflores voerde. Ondertussen werden zes leiders uit Cajamarca in Lima gearresteerd en gedurende tien uur vastgehouden, nadat ze in het Congres de zaak uitgelegd hadden aan een parlementaire commissie. Vervolgens besloot het ministerie van binnenlandse zaken de tegoeden van de regionale regering te bevriezen, ondanks dat dit volgens de Peruaanse grondwet onmogelijk is.

Wijzigingen in het kabinet: en in de koers?

Na deze serie van autoritaire maatregelen besloot premier Lerner af te treden. Volgens interne bronnen was hij verontwaardigd dat de acties niet met hem, maar wel met de minister van binnenlandse zaken waren doorgesproken. Deze zelfde Valdes Dancuart werd binnen enkele uren aangesteld als de nieuwe premier.

De gepensioneerde militair Valdes Dancuart was niet alleen militaire instructeur van Humala toen die beginnend militair was, maar ook succesvol zakenman, die onder andere eigenaar is van een mijnproject. In zijn kabinet komen de als progressief bekend staande ministers en staatssecretarissen van milieu, vrouwenrechten, justitie en cultuur komen niet meer terug. In het geval van het ministerie van vrouwenrechten werd de linkse feministe Aida García Naranjo zelfs  vervangen door een conservatieve evangelist.

Deze veranderingen worden alom geïnterpreteerd als een belangrijke (en buitengewoon snelle) koerswijziging van de regering Humala waarin een progressief nationaal populisme dat consensussen zocht, wordt ingeruild voor een conservatievere koers, waarmee volgens politiek analist, en ex-raadgever van Salomon Lerner, Sinesio Lopez: “dit geen volksregering meer is, maar een proces in handen van de werkelijke machthebbers: de economische elite´s, de media, het leger en de kerk”. Historicus Antonio Zapata waarschuwt dat hiermee een groeiend autoritarisme tot de mogelijkheden behoort. In Cajamarca stelt men ondertussen dat het verzet tegen het project Conga niet voorbij is.