Over migratie: 'Je veux venir en Europe' (Annemarie)

« Je veux venir avec toi en Europe. »

Zowat elke taxichauffeur in Dakar slaagt erin om tijdens een korte rit tot de essentie van zijn verlangens te komen. “Je veux partir en Europe, tu m’amènes avec toi?” Het is een oude droom in Senegal. Vele jongeren verlaten het platteland op zoek naar een beter leven in de steden. De straten zijn bevolkt met ambulante verkopers die ternauwernood kunnen overleven. Gedesillusioneerd door de harde realiteit van de grootstad en aangemoedigd door mond-aan-mondreclame via hun netwerk van verwanten en vrienden die de oversteek gewaagd hebben, gaan zij een stap verder en schepen in op één van de ‘pirogues’ in de hoop hun droom alsnog te vervullen. Dagelijks vertrekken er honderden Senegalezen, Malinezen en andere West-Afrikanen richting Kanarische eilanden op zoek naar de vervulling van hun droom.

Migratie is van alle tijden, nieuw is dat Senegal behalve een land van bestemming (vooral voor West-Afrikanen, vaak afkomstig uit conflictgebieden) en vertrek nu ook een transitland is geworden. Sinds de sluiting van de kampen in Melilla en Ceuta is de korte oversteek naar het Spaanse vasteland moeilijker geworden en hebben de vertrekplaatsen zich verplaatst naar de Mauretaanse en Senegalese kusten. Dagelijks vertrekken talrijke goedgevulde 'pirogues' vanuit Saint Louis, Dakar, Mbour, Joal,  Elinkine om de 1.400 km via de zee naar ‘Fort Europa’ af te leggen.  De ‘gelukkigen’ hebben vaak jaren gespaard of sprokkelden de 400-500.000 CFA (ongeveer 750 euro) bij elkaar in hun directe omgeving. Migratie naar Europa blijkt namelijk zelden een individuele overlevingsstrategie. De beslissing wordt in groep (vaak religieus) of familie genomen en de uitverkorene wordt met gezamenlijke middelen gesteund in de hoop van de vruchten te kunnen genieten die een geslaagde migratie met met zich meebrengt.

« Ici c’est pas bon, il y a pas d’argent… »

De overtocht heeft veel weg van Russische Roulette: volgens schattingen overlijden 1 op 6 personen tijdens de reis. Toch ondernemen meer en meer kandidaat-migranten de gevaarlijke expeditie. Wat drijft hen?

« Ici c’est pas bon, il y a pas d’argent, l’état ne fait rien, tu travailles et à la fin du mois il y a pas d’argent, mais il y a la famille, il faut payer le loyer, les soins médicaux,… »

Toen zes jaar geleden bij de verkiezingen president Abdoulaye Wade aan de macht kwam, had iedereen er nochtans goede hoop op. Velen verwachtten grote veranderingen. Vandaag blijkt het een ijdele hoop te zijn geweest. De campagne met de slogan 'Sopi' (Wolof voor 'verandering') bracht weinig veranderingen met zich mee. De president staat bekend als TTT : Televisie (bijna dagelijks toont de RTS - Radio Télévision Sénégalais - de president bij de opening van een conferentie, de inhuldiging van een gebouw of andere ceremoniële aangelegenheid); Tukki (Wolof voor ‘reizen’ en een allusie op de vele internationale verschijningen van Maître Abdoulaye Wade); Touba (de heilige stad van de Mouriden, de grootste religieuze broederschap van het land, waar de president regelmatig komt). Prestigeprojecten rijzen de grond uit, maar concrete maatregelen om de levensomstandigheden van de gemiddelde Senegalees te verbeteren zijn er weinig. Frustratie en weinig hoop blijken de ideale motivatie-cocktail voor de gewaagde oversteek te zijn.

Omnipresent…

Migratie is brandend actueel in Senegal, zowel in het dagelijkse als in het professionele leven. Gesprekken draaien telkens weer uit op het thema, iedereen kent wel iemand die ‘geprobeerd heeft’, met of zonder succes. De lokale radio berichtte deze middag over de veroordeling van 200 mannen tot twee jaar gevangenisstraf en een geldboete van twee miljoen CFA ( ongeveer 3000 euro) voor poging tot illegale migratie.

De Europese ngo’s en ontwikkelingsinstanties nemen volop deel aan het debat. Met man en macht wordt naar structurele oplossingen gezocht om de levensomstandigheden te verbeteren en een toekomst te bieden aan de jongeren in eigen land, liefst in eigen streek. Maar op korte termijn zijn er weinig constructieve oplossingen. De verscherpte kustcontroles en repatriëringen, het REVA-plan (Retour Vers l'Agriculture) van de Senegalese regering dat jongeren stimuleert in de landbouwsector, het zijn slechts pleisters op de wonde die het enthousiasme voor Europa niet zullen minderen. De ongelijkheid is te groot. En zolang de ‘Europese droom’ een kern van waarheid bevat, met name dat men er veel gemakkelijker middelen kan bijeensprokkelen, zullen er migranten blijven vertrekken.