Israel-Palestina: het vergeten conflict in het regeerakkoord?

In De Tijd van vrijdag 27 juli verscheen een opiniestuk van onze medewerker Midden-Oosten, Brigitte Herremans. Zij betreurt de afwezigheid van het Israëlisch-Palestijns conflict in de nota's van informateur Reynders en formateur Yves Leterme.

Bij regeringsonderhandelingen is het buitenlandbeleid zelden een prioriteit. Het is een complexe materie die de gemoederen onvoldoende doet oplaaien en politici weinig mogelijkheden biedt om te scoren. Uit de nota’s van informateur Reynders en formateur Leterme blijkt alvast niet hun intentie om er de nodige aandacht aan te schenken. Eén thema blinkt alvast uit in afwezigheid: het Israëlisch-Palestijns conflict. Dit is op zijn minst eigenaardig, aangezien het thema een prominente plaats kreeg in het vorige regeerakkoord en bovenaan de buitenland-agenda van de Europese Unie staat. Bovendien is het niet uit de actualiteit weg te branden en verslechtert de situatie op het terrein. Het is bovenal in ieders belang dat er vrede komt in Israël en Palestina.

De christendemocraten en de liberalen deinzen ervoor terug om zich te engageren voor een oplossing voor het Israëlisch-Palestijns conflict. Ten onrechte menen sommigen dat ons land weinig meerwaarde in dit dossier kan bieden. Als lidstaat van de Europese Unie kan België wel ernstig bijdragen aan het Europese beleid dat officieel streeft naar een ‘tweestatenoplossing’ en het herstel van de regels van het internationaal recht. De Europese Unie is ook zeer actief in de regio. Enerzijds versterkt ze haar relaties met Israël binnen het kader van het Europese Nabuurschapsbeleid. Anderzijds is Europa de grootste hulpverlener aan de Palestijnen en was het de drijvende kracht achter de opbouw van de Palestijnse instellingen. Dat de nieuwe Belgische regering het Europese beleid kan versterken, hoeft geen betoog. Het voorzitterschap van de Europese Unie in 2010 is de gelegenheid bij uitstek. Het Belgisch lidmaatschap van de VN-Veiligheidsraad tot eind 2008 is een belangrijke bijkomende reden.

Toch is het onze vaste overtuiging dat de situatie in Israël en de Palestijnse gebieden enkel zal veranderen als beleidsmakers, in België en de andere Europese lidstaten, het belang van het internationaal recht erkennen en een tegenwicht bieden aan de Verenigde Staten. Na de Tweede Wereldoorlog en de genocide tegen het Joodse volk, heeft de internationale gemeenschap in versneld tempo het internationaal rechtssysteem uitgewerkt. Er werd veel belang gehecht aan het internationaal humanitair recht om te voorkomen dat burgers nog aan dergelijke totale willekeur zouden worden blootgesteld. De Vierde Conventie van Genève (1949) garandeert dan ook de bescherming van burgers ten tijde van oorlog. Vandaag nemen de schendingen van het internationaal humanitair recht echter wereldwijd toe.

Dit is bijzonder zorgwekkend in de ruimere context van het huidige Midden-Oosten, omdat de opmars van de gewapende groeperingen hieraan gekoppeld is. Zij danken hun populariteit aan het internationale falen om burgers te beschermen. In de Palestijnse gebieden is het feit dat burgers aan hun lot worden overgeleverd en aan het geweld van het Israëlische leger blijven blootstaan, één van de voornaamste redenen voor het succes van Hamas. Uiteraard is er toenemend fundamentalisme, maar dat vindt zijn voedingsbodem ook in de aanhoudende bezetting, het ontbreken van een rechtssysteem en ondermaatse staatsinstellingen. Eén constante in de politiek is dat daar waar de staatsorde afwezig is, parallelle groeperingen ontstaan die de sympathie van de bevolking winnen door voorzieningen aan te bieden zoals onderwijs en ziekenzorg. Als de bevolking wanhopig is, dan kiest ze voor het alternatief van die groeperingen, ook al is het een minderwaardig alternatief.

De Europese Unie, en ook België, staat voor een moeilijke keuze: meer politiek geweld of het herstel van de rechtsregels. Universele rechten gelden ook voor de Palestijnen. Momenteel leeft de bevolking in de Gazastrook in een openluchtgevangenis. Sinds de machtsovername van Hamas is de grootste grenspost gesloten en kunnen de Gazanen geen goederen meer importeren. De Israëlische mensenrechtenorganisatie Gisha rapporteerde vorige week dat bijna alle fabrieken gesloten zijn en de bevolking nu quasi volledig afhankelijk is van voedselhulp. Die komt niet van Israël, dat die verplichting heeft als bezettende macht, maar wel van onder meer Europa. Simpel gesteld, zorgt de Europese Unie ervoor dat er geen Palestijnen sterven aan hongersnood. Ze kan echter niet verhinderen dat mensen aan de checkpoints sterven omdat ze niet tot Israël worden toegelaten voor medische behandeling.

Uit die onwil of onmacht om onze waarden en normen universeel te maken, ontspruit het hybride discours van een ‘politieke oplossing’. Die houdt in dat Israël zijn wil aan de Palestijnen kan opleggen en de nederzettingen in de Palestijnse gebieden behouden. Als België hier, samen met de Europese Unie, in meegaat, komt er geen vrede. Vrede kan enkel tot stand komen als er gerechtigheid is. Absolute gerechtigheid bestaat uiteraard niet. Daarom zijn er onderhandelingen nodig. Maar eerst moet er een erkenning zijn van de schendingen die, ongeacht door welke partij, zijn begaan. In het internationaal recht gaat het immers niet zozeer over de partij dan wel over de schendingen en de rechten van de slachtoffers. Dat is pas echte neutraliteit. Als de nieuwe Belgische regering daadwerkelijk wil bijdragen tot menselijke veiligheid, dan moet ze ook Israël rekenschap laten afleggen en zich engageren voor rechtvaardige vrede.

Brigitte Herremans, medewerker Midden-Oosten, Broederlijk Delen en Pax Christi Vlaanderen