EU besluit voorlopig toe te kijken hoe Oost-Congo in chaos afglijdt

Op 10 en 11 november vond in Brussel de Europese Top van Ministers voor Buitenlandse Zaken van de 27 lidstaten plaats. Ook de Ministers voor Defensie en Ontwikkelingssamenwerking namen deel aan deze top. Voor België namen Ministers De Gucht - net terug uit India - en De Crem deel. Minister voor Ontwikkelingssamenwerking Charles Michel zat zelf nog in Congo waar hij twee ontmoetingen had met President Kabila, in een poging de relaties tussen België en Congo te normaliseren. Inmiddels is Michel weer terug uit Kinshasa, met een boodschap voor Premier Leterme. Voorlopig is nog niet bekend wat deze boodschap precies inhoudt.

Op maandagmorgen aan het begin van de Europese Top organiseerde een delegatie Belgische ngo’s een publieksactie om aandacht te vragen voor Oost-Congo. De crisis in Congo stond weliswaar al op de agenda van de Ministers maar de ngo's vroegen de Ministers meer te doen dan enkel over de crisis te palaveren en ook daadwerkelijk en snel actie te ondernemen. Naast 11.11.11, CNCD, Oxfam, ... namen ook Broederlijk Delen en Pax Christi Vlaanderen deel aan de actie. Met een grote foto van een jonge Congolese moeder en haar baby met de slogan "De mensen in Oost-Congo riskeren meer te verliezen dan hun spaargeld" (in het Frans en Engels) positioneerden de betogers zich aan de ingang van het Justus Lipsius-gebouw aan het Schumanplein. De Belgische en internationale pers was aanwezig. De rest van de dag reed de publimobiel met de foto door de straten van Brussel om het brede publiek te sensibiliseren. De concrete eisen van de Noord-Zuidbeweging voor Congo kan je lezen op de website van 11.11.11.

Op de Europese top werd er echter bitter weinig beslist. De Europese leiders betreuren weliswaar de toestand in Oost-Congo en vragen dat de Monuc zijn sterk mandaat ook daadwerkelijk uitvoert maar de Europese leiders zijn voorlopig niet bereid om zelf op te treden. Minister De Gucht stak zijn ontgoocheling niet onder tafel en noemde deze beslissing een “politieke vergissing”. Inmiddels vraagt Alain Le Roy, hoofd van het VN-department voor vredesmissies, aan de VN Veiligheidsraad om 3.000 extra soldaten naar Oost-Congo te sturen om er de burgerbevolking te beschermen tegen de rebellen én tegen het Congolese nationale leger, dat zich de afgelopen dagen weer schuldig heeft gemaakt aan plunderingen en verkrachtingen. Ook de VN hadden immers op de EU gehoopt om een zogenaamde “bridging force” in te zetten in Oost-Congo. Zo’n “bridging force” zou de periode kunnen overbruggen die nodig is om extra MONUC-troepen op het terrein te krijgen. Het uitsturen van VN-troepen neemt immers al snel 2-3 maanden in beslag terwijl de EU battle groups hoogstens 2 à 3 weken nodig hebben voor ze operationeel zijn.

Intussen gaan de gevechten in Oost-Congo gewoon door. Afgelopen dagen werden op verschillende plaatsen zware gevechten gevoerd tussen de rebellen van Nkunda enerzijds en het Congolese leger anderzijds, hierin regelmatig gesteund door rebellengroepen als de Maï-Maï. Nkunda heeft in Ruthsuru nu ook een parallelle administratie ingesteld en zegt te willen oprukken tot Kinshasa. Hij blijft rechtstreekse onderhandelingen met de Congolese overheid eisen, wat voorlopig door Kabila wordt afgewezen. Ook het Congolese Parlement liet vorige week weten dat rechtstreekse onderhandelingen met Nkunda voor hen niet kunnen en dat de bestaande akkoorden en het Amani-programma het enige wettelijke kader blijven. Ze dringen erop aan dat Nkunda zich hier weer inschakelt.

Ban Ki-Moon, de secretaris-generaal van de VN, heeft intussen aan de Veiligheidsraad 3000 extra blauwhelmen voor Congo gevraagd. Momenteel is Monuc met 17.000 troepen de grootste vredesmacht ter wereld. Daarvan zijn er in de huidige crisiszone in Noord-Kivu slechts 4000 blauwhelmen gestationeerd, wat misschien net genoeg is om de stad Goma te verdedigen, maar niet om de hele provincie te controleren. Het enthousiasme van enkele VN-Veiligheidsraadsleden om Monuc te versterken is echter lauw, gezien de hoge nood aan vredestroepen in andere crisishaarden, zoals Darfur. De uiteindelijke beslissing wordt op 26 november verwacht. Voor het einde van het jaar moet ook het Monuc-mandaat worden verlengd, dat dan mogelijk verder wordt uitgebreid.

Afgelopen week waren er ook hardnekkige geruchten dat Angolese soldaten zij aan zij met het Congolese leger in Oost-Congo zouden vechten, iets wat tot nu toe met klem ontkend wordt door Angola. Wel zegt de Angolese Vice-Minister voor Buitenlandse Zaken Georges Chicoty dat Angola de gebeurtenissen in Congo nauw opvolgt, in geval ze zouden moeten interveniëren. Ook de SADC (South African Development Community) stuurde op 9 november een communiqué de wereld in waarin zij hun vrees uitdrukken dat de crisis in Oost-Congo de stabiliteit in de hele regio bedreigt. Zij zullen, indien nodig, troepen sturen die de burgerbevolking in Oost-Congo moeten beschermen en de Congolese overheid ondersteunen in het bewaken van haar territoriale integriteit en soevereiniteit. Als dit effectief zou gebeuren valt te vrezen voor de tegenreactie vanuit Rwanda en dan lijkt een nieuwe regionale oorlog inderdaad niet te vermijden.