Dochter van ex-dictator verslagen in Peruaanse presidentsverkiezingen

Nationalist Ollanta Humala zal een regering van “nationaal overleg” vormen

Na een lange en keiharde verkiezingscampagne krijgt Peru voor het eerst een democratisch gekozen progressieve president. Voormalig legercommandant Ollanta Humala versloeg zondag 5 juni Keiko Fujimori, de dochter van voormalig dictator Alberto Fujimori. Humala stelt nu een regering van nationaal overleg te vormen die de “economische groei zal veranderen in ontwikkeling”. De vraag is of de economische elite´s daar aan mee zullen werken.

De ontknoping van de maandenlange verkiezingscampagne was uiteindelijk niet zo spannend als veel opiniepeilers hadden voorspeld. Exit-polls maakten al in de vroege namiddag duidelijk dat de nationalistische leider als winnaar uit de strijd zou komen. Volgens de uiteindelijke uitslag behaalde Humala een voorsprong van bijna 3% van de stemmen. De voormalig legercommandant won in alle departementen  in de Andes, Amazone-regio en de zuidelijke kust, terwijl Fujimori alleen in de hoofdstad Lima en in de relatief rijke noordelijke kustprovincies een meerderheid behaalde.

De overwinning van Humala is een roep om verandering van miljoenen Peruanen, ondanks de voortdurende waarschuwingen tegen zijn kandidatuur in de meeste nationale media, waar ook de Peruaanse kardinaal van de conservatieve Opus Dei beweging, de nationale conferentie van ondernemers, de voormalige presidentskandidaten Pedro Pablo Kuczynski en Luis Castañeda en zelfs de huidige president Alan García hun steentje aan bijdroegen. Volgens deze actieve campagne zou een verkiezingszege van Humala leiden tot economische recessie en directe invloed van de Venezolaanse president Hugo Chavez in de Peruaanse politiek.

Stemmen met historisch bewustzijn

De nationalistische campagne stelde hier de matiging van het oorspronkelijke programma tegenover, gepaard met een uitnodiging aan tientallen intellectuelen, artiesten, sociale leiders en politici de basis te vormen voor een “regering van nationaal overleg”. Vooral de steun van nobelprijswinnaar voor de literatuur Mario Vargas Llosa was hierbij  belangrijk, omdat de liberale schrijver grote populariteit geniet in de Peruaanse middenklasse. De laatste week voor de stembusgang kwam daar ook de steun bij van oud-president Alejandro Toledo en diens partij Perú Possible, die het voorbeeld volgden van andere progressieve en centrumpartijen als Fuerza Social, Acción Popular, Tierra y Libertad en de Movimiento Humanista.

De campagne van Humala profiteerde bovendien van een indrukwekkende campagne van de mensenrechtenbeweging die het Peruaanse volk opriep te “stemmen met historisch bewustzijn en waardigheid”. Via symbolische acties, het internet, informatieve bijeenkomsten en protestmarsen vestigden diverse collectieven en activisten de aandacht op de corruptie, het autoritarisme en de mensenrechtenschendingen die de Fujimoristische dictatuur uit de jaren negentig kenmerkten. Deze activiteiten mondden 28 mei uit in protestmarsen in meer dan vijftien steden in het land onder het motto: “Nee tegen Keiko”. Alleen al in Lima gingen bijna twintig duizend mensen de straat op.

Wantrouwen tegen Fujimori

In deze enorm gepolariseerde campagne bleek Keiko Fujimori onvoldoende in staat los te komen van het verleden. Zijzelf was “first lady” onder het autoritaire regime van haar vader -na diens scheiding van moeder Susana Higuichi-, en noemde diens regering nog geen twee maanden geleden “de beste uit de Peruaanse geschiedenis”.  De controversiële uitspraken van verschillende van haar woordvoerders vergrootten het wantrouwen jegens het democratische karakter van haar kandidatuur.

Zo stelde Jorge Trelles (oud-minister van Fujimori) dat het regime van Fujimori tenminste “minder moordde dan voorgaande regeringen”, en verklaarde vice-presidentskandidaat Rafael Rey dat de gedwongen sterilisaties uit de jaren negentig “zonder de toestemming, en niet tegen de wil” van de -veelal arme- boerenvrouwen plaatsvonden. Voormalig presidentskandidaat, Martha Chavez voegde daar aan toe dat de rechter die Fujimori veroordeelde op zijn tellen moest passen indien Keiko president zou worden.

Eerste stappen

Als eerste democratische gekozen progressieve president wacht Humala een buitengewoon moeilijke taak. De verwachtingen onder zijn achterban zijn hooggespannen, terwijl de politieke oppositie, economische elite en de meerderheid van de media werkelijke veranderingen zullen tegenwerken, en hij volgens de Ombudsman ook nog eens ruim twee honderd onopgeloste sociale conflicten erft van de regering García. De steun van gematigde liberalen en partijen als Peru Possible en Acción Popular is in dit scenario onontbeerlijk, maar betekent tegelijkertijd een rem op diepgaande hervormingen.

Terwijl de eerste dag na de verkiezingen de beurs een val van 12% maakte (om zich de volgende dagen te herstellen), en de conservatieve media en het bedrijfsleven snelle benoemingen van gematigde ministers eisen, heeft Humala laten weten de machtsoverdracht doordacht en kalm plaats te willen laten vinden. Hiervoor is een overdrachtscommissie in het leven geroepen met zijn belangrijkste adviseurs. Humala zelf begon op 9 juni een reis langs de verschillende Zuid-Amerikaanse  regeringsleiders. Deze begon met een bezoek aan de Braziliaanse president Dilma Roussef, waarmee Humala zijn nauwe banden met de regionale bevestigt.