Morgen 6 december is het niet alleen Sinterklaas, maar zouden, volgens de officiële kalender van het CENI (Commission Electorale Nationale Indépendente), de resultaten van de presidentsverkiezingen in Congo bekend gemaakt worden. 

In Brussel was er vandaag alvast al een betoging van een 300-tal aanhangers van Tshisekedi...  Ondertussen krijg ik ook alarmerende berichtjes van mijn Congolese collega’s en vrienden, als zouden alle elementen aanwezig zijn voor serieuze onlusten.   Mensen slaan voedselvoorraden in en de brandstofprijzen in Kisangani swingen de pan uit,...  Van ‘Groupe Lotus’, een lokale NGO, krijg ik een communiqué binnen waarin nogmaals opgeroepen wordt tot verdraagzaamheid aan alle partijen.  Een oproep ook aan de katholieke kerk om het rapport van hun 30.000 lokale waarnemers te publiceren en aan de monusco (de UN vredesmacht) om vigilent te blijven.

En ondertussen ben ik jullie ook nog een verslagje schuldig van mijn verblijf in DRCongo.  Ons programma daar zat zó vol, dat er geen tijd was om iets te schrijven.  Bovendien zijn internet en elektriciteit in kisangani (ooit derde stad van Congo), anno 2011 nog steeds geen evidentie.

Op 21 nov. vonden wij, alle EurAc observatoren, elkaar in de luchthaven van Zaventem.  Sommigen hadden er al een vlucht vanuit Londen, Parijs of Lyon opzitten.  De hele reis verliep vrij vlotjes, ook de paspoort en gele kaart controle (vaccinatiekaart) verliepen bijzonder ordelijk voor Kinshasa.  Ondertussen was het om 22h uur nog steeds 31°C in Kin.  De busjes die ons naar het Centre Lassallien (onze verblijfplaats in Kinshasa) moesten brengen stonden klaar en rond middernacht konden we er nog van een warme maaltijd genieten.  Ik kreeg een kamer op de derde verdieping en tegen ik boven was stroomde het zweet langs mijn rug,... helaas was er geen stromend water, want de pomp kan niet werken als er geen elektriciteit is.  Welkom in Kinshasa!

De volgende dag stond een volle dag vorming op het programma in het Centre Nganda iets verderop, georganiseerd door onze lokale partner AETA (Agir pour des Elections Transparantes et Appaisées, een netwerk van lokale congolese NGO’s).   Na een hele uitleg over de uitdagingen van het proces, het ‘hoe’ observeren en de werking van het sms-systeem waarmee wij onze bevindingen op de verkiezingsdag zelf op de minuut in code-taal konden door-smssen naar de coordinatie in Kinshasa, volgde ook nog een security briefing.  Ik krijg daar altijd kippevel van van die security briefings en alle regeltjes van wat je niet mag doen,... zo ken ik ‘mijn’ Congo niet, maar toegegeven, het zijn geen ‘normale’ tijden en verantwoordelijk zijn voor een groep van een 100-tal observatoren vraagt ook wel om extra veiligheidsmaatregelen.  Zo zouden wij tijdens ons verblijf in Kisangani tweemaal per dag opgebeld worden door de coordinatie om te polsen of alles verliep zoals het moest....

De volgende dagen, vertrokken de observatoren allen richting de hen toegewezen plaatsen naargelang het vluchtschema van de monusco.  Al een geluk dat wij met de monusco konden vliegen, want na het accident met het vliegtuig van Hewa Bora op 8 juli jongstleden te Kisangani, ben ik niet zo happig meer op de lokale vliegtuigmaatschappijen.  Ik ben er weken ondersteboven van geweest van dat accident, waar toch vrij veel kennissen van me bij betrokken waren...

Als één van de laatsten, kon ons ploegje van drie (Walter Zinzen, Sylvie Mbombo en mezelf) op vrijdag 25 nov. richting Kisangani vertrekken.  De twee extra dagen in Kinshasa waren gevuld met bezoeken aan de ambassadeur van België in zijn ambtswoning, het opsnuifen van de campagne in Kinshasa, het voorbereiden van onze missie naar Kisangani, etc.  Je mocht je op voorhand nog wel afvragen wat je die twee ‘vrije’ dagen zou doen, ze waren al sneller gevuld dan je het zelf kon voorspellen.  De paar vrienden die ik in de 5 minuten vrije tijd kon zien, waren allen zeer opgewonden omtrent deze verkiezingen.  Sommigen van hen herkende ik bijna niet meer in hun uitspraken en het werd metteen duidelijk dat dit niet de meest rustige verkiezingen zouden worden.  De kiescampagne in Kinshasa verliep zeer gespannen en groepjes jongeren, telkens onder een andere vlag, daagden elkaar voortdurend uit in de straten van Kinhsasa.  De slotmeetings van de laatste campagnedag werden er zelfs afgelast omdat de gouverneur van Kinshasa de veiligheid niet meer kon garanderen.

Maar ondertussen waren wij dus in Kisangani geland en zagen daar nog net de laatste campagnedag.  In Kisangani verliep alles een pak rustiger.  De campagne bracht zelfs een zeker ambiance/sfeer in de stad.  Hier begon ons werk pas echt: contact opnemen met de monusco omtrent veiligheid, contact opnemen met andere observatiemissies zoals AWEPA (de Belgische parlementaire missie) om niet op hetzelfde moment op dezelfde plaatsen in dezelfde stembureaus te observeren, contact opnemen met lokale media, journalisten, NGO’s, enz. om hun kijk op de campagne en de verkiezingen te vernemen, een bezoekje brengen aan het lokale bureau van de CENI waar later de resultaten zouden samengeteld worden, en nog zoveel meer, en dit op enkel 2 dagen tijd.  We spraken o.a. met Pépé Mikwa, journalist bij Syfia grands lacs en de lokale krant Mongongo; met Fomasi (Forum des Masses Silencieuses), een vrouwenbeweging; met Groupe Lotus, een mensenrechtenorganisatie, en met veel losse contactpersonen.  Ik profiteerde er ook van om een kijkje te gaan nemen in Yaoseko, een dorpje op  30 km van Kisangani aan de ander kant van de Lindi rivier, waar wij sedert 2007 werken in het kader van ons ‘wilde eetbare planten’ project.  Ik had gezien op de CENI-lijsten dat ze er ook een stembureau zouden hebben de maandag en wou wel es zien hoe het er op het platteland aan toe ging.  Slechts 30 km verwijderd van de stad, maar toch observeerde ik er een totaal ander beeld.Op zondag, de vooravond van de verkiezingen deden wij de ronde van de stembureaus samen met Kingi, onze lokale contactpersoon van AETA.  We gingen er kijken of alle bureaus wel geïnstalleerd waren, of ze van voldoende materiaal voorzien waren, met andere woorden of alles klaar was om de volgende morgen om 6h het bureau te kunnen openen voor de kiezers.  Na deze toer konden we een plan opstellen van de bureaus waar wij de volgende dag zouden observeren.  Dit alles werd doorgegeven aan de coordinatie van onze missie te Kinshasa.

Eindelijk brak de grote dag aan, 28 november.   De voorzitter van de kiescommissie Jacques Djoli had de avond ervoor nogmaals bevestigd dat de verkiezingen zouden doorgaan zoals gepland op maandag 28 nov.  Wij waren dus zeer vroeg uit de veren en tegen kwart voor zes zaten wij op post in het eerste stembureau, waar we de opening van de verkiezingen zouden observen en waar we later ook zouden terugkeren om de sluiting, alsook de telling waar te nemen.   Het begin van een lange dag, niet alleen voor ons observatoren, maar nog meer voor alle mensen die die dag meewerkten in één of ander kiesbureau.  Eerst konden de leden van het stembureau zelf stemmen, vervolgens de getuigen van de politieke partijen en nationale observatoren en tegen half zeven ging mijn stembureau (bureau P op het college Maele in de wijk Makiso) open voor de gewone kiezer.  Ik bleef een uurtje observeren hoe het er aan toe ging en daarna vervolgden wij onze weg richting de wijk Mangobo.  In het slachthuis, voor de gelegenheid omgebouwd tot kiescentrum, was het gedrum van de kiezers groter en de stembureaus veel te klein.  Ik moest er waarlijk omringd worden door 3 politiemensen om me terug buiten te krijgen.  Eens buiten werd ik aangeklampt door een groep kiezers die niet konden kiezen op deze plaats omdat op hun kieskaarten een ander centrum vermeld stond.  Zij beweerden daar echter niet van op de hoogte gebracht te zijn en gingen er vanuit dat ze zouden stemmen waar ze zich een aantal maanden daarvoor geregistreerd hadden...

In Mangobo bezochten we nog een ander kiescentrum en daarna ook nog twee kiescentra in de wijk Tshopo, vooraleer toch even een middagpauze in te lassen.  Ook in het Hôpital Général de Référence in Tshopo waren kiesbureaus ingericht.  Nu ja, het bureau waar ik een kijkje nam, was nogal geïmproviseerd samengesteld met enkele stukken stof en karton.  Het was er een geduw en geroep van jewelste rond de bureaus, maar binnenin, slaagden de CENI medewerkers erin, gezien de omstandigheden, om wat orde te bewaren.  Niet gemakkelijk in een bureau waar twee medewerkers zelfs geen tafel hadden om de kiezers af te punten op hun lijsten en waar je je amper kunt draaien.  12 uur in dergelijke omstandigheden werken en daarna nog een nachtje stemmen tellen.  Ik zou het veel mensen wel es willen zien doen....

De namiddag ging verder met bezoeken aan stembureaus in de wijken Kisangani en Kabondo.  Tegen iets voor vijf moesten wij zeker terug zijn in Makiso om de sluiting van ons eerste bureau mee te maken.  Mijn bureau sloot redelijk op tijd en na een korte pauze kon het tellen beginnen.  Op de binnenkoer was nog een groepje van 30 kiezers aan het protesteren dat ze wouden stemmen en na enige tijd werd één van de 26 stembureaus in Maele opnieuw geopend om de gemoederen te bedaren.  Ondertussen verliep het tellen van de presidentsverkiezingen in mijn bureau P redelijk vlot.  Zo tegen een uur of acht hadden wij de resultaten voor de presidentsverkiezingen al.  Kabila op kop in ons bureau, gevolgd door Tshisekedi en daarna Kamerhe.  Opgelet, dit zijn de resultaten van MIJN bureau en ik behoud me ervan om verdere tendenzen mee te geven, daar dit niet toegelaten is door onze missie.  De telling van de parlementsverkiezingen was echter andere koek: 228 kandidaten voor 5 zetels, gespreid over een 8 blz. tellend stembiljet.  Stembiljet per stembiljet moest het vakje gezocht worden dat aangekruist werd door de kiezer en dit vervolgens luidop geciteerd zodat de twee bijzitters op hun lange lijst de betreffende naam konden aankruisen.  En zo waren we zoet voor een vijftal uur...  Reken daar nog een paar uur bij tot alle PV’s ook ingevuld en ondertekend waren en je zult wel snappen dat we de volgende dag als rustdag ingelast hadden.  Toch was ik te opgewonden over alle gebeurtenissen en tegen de middag sprong ik op een taxi-moto om nog wat uitslagen van anders stembureaus en centra te noteren in de verschillende wijken van Kisangani.   Na het invullen van de PV’s moesten immers alle resultaten aan de ingangen van de stembureaus opgehangen worden om zo de transparantie van het proces te bevorderen.

Tegen een uur of vier brachten wij dan een bezoekje aan het CENI Kisangani.  Daar kregen we een grondige uitleg over de werking van het CLCR (Centre Local de Compilation des Résultats).  Dit kon, omdat er nog geen paketten met resultaten binnen gekomen waren vanuit de verschillende kiesbureaus in de stad.  Alles was al in gereedheid gebracht op het CLCR om de resultaten samen te tellen, maar het was dus voorlopig nog wachten op de resultaten in kwestie.  Toen wij de volgende namiddag nog eens op het CENI passeerden zou dit al een heel ander beeld geven.  Het CLCR werd er namelijk overstelpt met zakken met resultaten die bleven toestromen.  We observeerden er gedurende een uurtje, maar om het proces niet te veel te hinderen (door een te hoog aantal getuigen en observatoren) besloten we maar terug te keren.  We spraken o.a. nog es af met de mensen van ‘Groupe Lotus’ om onze ervaringen te delen.  Zij hadden op eigen middelen ook 200 observatoren opgeleid en gedeployeerd voor deze verkiezingsstrijd en ik kan je verzekeren dat zij als lokalen, met kennis van zaken ons nog zeer veel interessante weetjes en analyses konden meedelen.

Tegen dan werd het stilaan donderdag en namen wij een monuscovlucht terug richting Kinshasa.  Daar had de EurAc coordinatie besloten om onze missie met twee dagen in te korten en dat wij dezelfde avond nog terug naar Brussel zouden vliegen.  Zware onlusten zijn er in die twee dagen wel niet geweest, maar ik snap wel dat als je verantwoordelijk bent voor een groep van meer dan 100 observatoren, je geen onnodige risico’s wil nemen.

Hier beëindig ik voorlopig mijn bondig verslag van de observatiemissie.  Veel details en analyses kan/mag ik hier nog niet meedelen in afwachting van ons officieel rapport, maar het geeft jullie op zijn minst al een beeld van wat zo’n missie inhoudt!  Ik voeg er ook nog een aantal sfeerbeelden aan toe en hoop jullie te mogen begroeten op onze open avond op 12 december te Broederlijk Delen.  Indien mogelijk probeer ik jullie in de komende weken ook nog wat op de hoogte te houden van de vorderingen in de tellingen en andere.  Dit zou, gezien onze internetmogelijkheden alom, iets beter moeten lukken, maar aan de andere kant is er ook de Westerse ‘druk’ om dit en dat en dat af te krijgen... niet op zijn minst mijn thesis die ik nu toch eindelijk es moet afwerken, al was het maar om de Congolezen van een rapport te voorzien van wat ik er de voorbije 6 jaar aan wetenschappelijk werk deed aan de universiteit van Kisangani.